နည်းပညာ ၆ လှိုင်း — မြန်မာ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်အနာဂတ် ၂၀၂၆

အနှစ်ချုပ်

✓Reviewed by Ei Ei Khaing နည်းပညာ ၆ လှိုင်း (6 waves of technology) ဟူသောသဘောတရားသည် ၁၇၈၅ ခုနှစ်မှ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပုံသွင်းခဲ့သော နည်းပညာတိုးတက်မှုကြီးမားသည့် ခေတ်ကာလ ၆ ခုကို ဆိုလိုပါသည်။ World Economic Forum ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် သုတေသနအရ ပထမလှိုင်းသည် ချည်မျှင်ထိုးလုပ်ငန်းနှင့် ရေစွမ်းအင်တို့မှ စတင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ ဆဋ္ဌမလှိုင်းတွင် ကျွန်ုပ်တို့...

3 min read

မာတိကာ

1 နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဆိုတာ ဘာလဲ — သမိုင်းနောက်ခံ
2 ပထမလှိုင်းမှ ဆဋ္ဌမလှိုင်းအထိ — တစ်ဆင့်ချင်း ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
2.1 ဆဋ္ဌမလှိုင်း — ၂၀၂၀ မှ ယနေ့အထိ
3 နည်းပညာ ၆ လှိုင်း နှင့် Industry 4.0 — ကွာခြားချက်ဘာလဲ
4 မြန်မာနိုင်ငံ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် Digital Economy Roadmap 2030
4.1 ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေး မဟာဗျူဟာ ၆ ကဏ္ဍ
5 မြန်မာ Startup လှိုင်း ၃ ကြိမ် — နည်းပညာလှိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်မှု
6 မြန်မာ ICT အင်ဖရာကြီး — ပဉ္စမလှိုင်းမှ ဆဋ္ဌမသို့ ကူးပြောင်းရေး
7 ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် မြန်မာ့ AI Innovation
8 Technology Needs Assessment — မြန်မာ့ sectoral ဦးစားပေးမှု
9 ရန်ကုန် Esports နှင့် Digital Entertainment — ပဉ္စမမှ ဆဋ္ဌမသို့
10 မြန်မာ့ ICT Spectrum Roadmap နှင့် ဆဋ္ဌမလှိုင်းအတွက် ပြင်ဆင်မှု
11 မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ
11.1 နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဆိုသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသနည်း?
11.2 ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းတွင် ဘာတွေပါဝင်သနည်း?
11.3 မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းအတွက် အသင့်ဖြစ်ပြီလား?
11.4 ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ — နည်းပညာလှိုင်းများ ကွာဟမှု ဖြေရှင်းနည်း?
11.5 Industry 4.0 နှင့် ၆ လှိုင်းနည်းပညာ — ဘာကွာသနည်း?
11.6 မြန်မာလူငယ်များ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် ဆက်နွှယ်ပုံ?
12 နိဂုံး — မြန်မာ၏ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း လမ်းပြမြေပုံ
13 အရင်းအမြစ်များ

Reviewed by Ei Ei Khaing

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း (6 waves of technology) ဟူသောသဘောတရားသည် ၁၇၈၅ ခုနှစ်မှ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပုံသွင်းခဲ့သော နည်းပညာတိုးတက်မှုကြီးမားသည့် ခေတ်ကာလ ၆ ခုကို ဆိုလိုပါသည်။ World Economic Forum ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် သုတေသနအရ ပထမလှိုင်းသည် ချည်မျှင်ထိုးလုပ်ငန်းနှင့် ရေစွမ်းအင်တို့မှ စတင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ ဆဋ္ဌမလှိုင်းတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်ကာ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြန်မာ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေးတို့အပေါ် ဤလှိုင်းကြီး၏ သက်ရောက်မှုသည် နက်ရှိုင်းလာနေပြီ ဖြစ်သည်။

အကျဉ်းချုပ်နည်းပညာ ၆ လှိုင်းသည် ၁၇၈၅ ခုနှစ်မှ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကြီး ၆ ကြိမ်ကို ဆိုလိုပြီး ဆဋ္ဌမလှိုင်းတွင် AI၊ IoT၊ ရိုဘော့တစ်နှင့် sustainability တို့ ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် Digital Economy Roadmap 2030 ကို စတင်ထားပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမလှိုင်း နည်းပညာများ ကောက်ကိုင်ရန် အဓိကအဆင့်တွင် ရှိနေပါသည်။

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဆိုတာ ဘာလဲ — သမိုင်းနောက်ခံ

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဟူသောသဘောတရားကို စီးပွားရေးသမိုင်းသုတေသီများဖြစ်သည့် Nikolai Kondratiev နှင့် Joseph Schumpeter တို့၏ “long wave” သီပြဿနာမှ ရင်းမြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ The Geography of Transport Systems ၏ ရှင်းလင်းချက်အရ ဤလှိုင်းတစ်ခုစီသည် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုအစုတစ်ခု ပျံ့နှံ့ကာ စီးပွားရေးဘဏ္ဍာကဏ္ဍသစ်များ ပေါ်ထွက်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဤနမူနာပုံစံ (model) က မြန်မာ့ ICT မူဝါဒ၊ startup ecosystem နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှုတို့ကို ပိုမိုနားလည်ရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်ပါသည်။

ပထမလှိုင်း — ချည်မျှင်ထိုး၊ ရေစွမ်းအင်၁၇၈၅–၁၈၄၅ (World Economic Forum)

ဒုတိယလှိုင်း — မီးသွေး၊ ရထားလမ်း၁၈၄၅–၁၉၀၀ (WEF)

ပဉ္စမလှိုင်း — ICT၊ အင်တာနက်၁၉၉၀–၂၀၂၀ (WEF)

ဆဋ္ဌမလှိုင်း — AI၊ Robotics၊ Sustainability၂၀၂၀ မှ ယနေ့ (WEF 2021)

ပထမလှိုင်းမှ ဆဋ္ဌမလှိုင်းအထိ — တစ်ဆင့်ချင်း ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

World Economic Forum မှ Dorothy Neufeld ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဆောင်းပါးသည် ဤ ၆ လှိုင်းကို ဂရပ်ဖစ်ပုံမဖော်မီ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြ ထားသည်မှာ — ပထမလှိုင်း (၁၇၈၅–၁၈၄၅) တွင် ချည်မျှင်ထိုးစက်နှင့် ရေပုလင်းတပ်ဒိုင်နမိုပျံများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယလှိုင်း (၁၈၄၅–၁၉၀၀) တွင် မီးသွေး၊ ရထားလမ်းနှင့် သံသတ္တုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အလျင်မြန်စွာ ကြီးထွားခဲ့သည်။ တတိယလှိုင်း (၁၉၀၀–၁၉၅၀) တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဆိုင်ကယ်၊ ကားစသည့် ယာဉ်ယာဉ်ကြောင်းဆိုင်ရာ နည်းပညာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စတုတ္ထလှိုင်း (၁၉၅၀–၁၉၉၀) တွင် petrochemicals၊ plastics၊ electronics နှင့် jet engine တို့က mass-market industry ကြီးထွားစေခဲ့ပြီး ပဉ္စမလှိုင်း (၁၉၉၀–၂၀၂၀) တွင် personal computer၊ internet နှင့် e-commerce တို့က ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပုံသွင်းခဲ့ကြသည်။

ဆဋ္ဌမလှိုင်း — ၂၀၂၀ မှ ယနေ့အထိ

ဆဋ္ဌမလှိုင်း (sixth wave) သည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး AI (Artificial Intelligence)၊ IoT (Internet of Things)၊ ရိုဘော့တစ်၊ drones နှင့် sustainability နည်းပညာများ ဦးဆောင်သည်ဟု World Economic Forum က ဖော်ပြသည်။ Xebia ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဆောင်းပါးသည် ဤလှိုင်း၏ ဦးတည်ချက်သည် “sustainability” တစ်ခုတည်းသာမဟုတ်ဘဲ လူ့ဘဝအရည်အသွေး မြင့်တင်ခြင်း၊ ဂေဟစနစ်ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှုတို့ ပေါင်းစပ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

သိထားသင့်သောအချက်ဆဋ္ဌမလှိုင်းနည်းပညာများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်အင်ဖရာကြီး ခိုင်မာစွာ မတည်ဆောက်ရသေးသော နိုင်ငံများ ကောက်ကိုင်ရာတွင် ခက်ခဲမှုများ ရှိသော်လည်း၊ “leapfrog” လုပ်ဆောင်ပြီး ယခင်အဆင့်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဤ leapfrog အခွင့်အလမ်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း နှင့် Industry 4.0 — ကွာခြားချက်ဘာလဲ

နည်းပညာ ၆ လှိုင်းနှင့် Industry 4.0 ကို မကြာခဏ ရောထွေးလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် မတူညီသော မူဘောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ Roland Berger ၏ Myanmar Industry 4.0 ဆောင်းပါးအရ Industry 4.0 ၏ ပင်မ လုပ်ဆောင်ချက် ၆ ရပ်မှာ — cyber-physical systems၊ smart robots and machines၊ big data and customization၊ full connectivity၊ energy efficiency and decentralization နှင့် virtual industrialization တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤ ၆ ရပ်သည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် ကိုက်ညီသော်လည်း Industry 4.0 သည် ထုတ်လုပ်ရေးကဏ္ဍကို ဦးတည်ပြီး ၆ လှိုင်း သဘောတရားသည် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ဂေဟစနစ်အပြောင်းအလဲ တစ်ရပ်လုံးကို ခြုံငုံပါသည်။

နည်းပညာလှိုင်း	ကာလ	အဓိကနည်းပညာ	မြန်မာနှင့် ဆက်စပ်မှု
ပထမ	၁၇၈၅–၁၈၄၅	ချည်မျှင်ထိုး၊ ရေစွမ်းအင်	ကိုလိုနီလက်အောက် စက်မှုဝင်ရောက်
ဒုတိယ	၁၈၄၅–၁၉၀၀	မီးသွေး၊ ရထားလမ်း	ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်း ဖွံ့ဖြိုးမှု
တတိယ	၁၉၀၀–၁၉၅၀	လျှပ်စစ်ဓာတ်အား	မြို့ပြ ဓာတ်အားပေးရေး
စတုတ္ထ	၁၉၅၀–၁၉၉၀	Electronics၊ Petrochemicals	ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းစ
ပဉ္စမ	၁၉၉၀–၂၀၂၀	ICT၊ Internet	မိုဘိုင်းဖုန်းများ ပြန့်နှံ့
ဆဋ္ဌမ	၂၀၂၀–ယနေ့	AI၊ IoT၊ Robotics	Digital Economy Roadmap 2030

မြန်မာနိုင်ငံ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် Digital Economy Roadmap 2030

မြန်မာ စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် Myanmar Digital Economy Roadmap 2030 ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး Phase 1: Initiative ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ထားသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤ roadmap သည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း ၏ digital transformation ဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေး ပေါ်ပေါက်မှုကို ဦးတည်သည်။

ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေး မဟာဗျူဟာ ၆ ကဏ္ဍ

ERIA (Economic Research Institute for ASEAN and East Asia) ၏ ASEAN Digital Community 2045 Myanmar chapter အရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေး မဟာဗျူဟာကို ၆ ကဏ္ဍဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည် — (၁) digital transformation and digital trade၊ (၂) digital government၊ (၃) digital connectivity၊ (၄) digital skills and inclusion၊ (၅) digital security နှင့် (၆) digital innovation ဆိုသည့် ၆ ကဏ္ဍ ဖြစ်ကြသည်။ ဤ ၆ ကဏ္ဍသည် ၆ လှိုင်းနည်းပညာများ ကောက်ကိုင်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ ဦးတည်ရမည့် လမ်းကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။

ရန်ကုန် မြို့ပြ နည်းပညာ ရုံးခန်းတွင် လုပ်ကိုင်နေသော မြန်မာ IT ကျွမ်းကျင်သူ

မြန်မာ Startup လှိုင်း ၃ ကြိမ် — နည်းပညာလှိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်မှု

EME Asia ၏ ၂၀၁၈ ခုနှစ် သုတေသနအရ မြန်မာနိုင်ငံ startup ecosystem တွင် သေးငယ်သော လှိုင်း ၃ ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ ပထမ wave တွင် e-commerce နှင့် fintech အစပျိုးကြ၊ ဒုတိယ wave တွင် mobile-first service များ ပေါ်ပေါက်ကြပြီး တတိယ wave တွင် B2B SaaS နှင့် agritech များ ပေါ်ထွက်လာကြသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤပုံစံသည် ကမ္ဘာ့ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းကြီးနှင့် ပြိုင်တူ ဆက်နွှယ်လျက် ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နေ့စဉ်ဘဝ ၌ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှုကို တိုက်ရိုက်ထိတွေ့နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။

“ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း၏ driving force သည် sustainability တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ လူ့ဘဝအရည်အသွေး မြင့်တင်ရေး၊ ဂေဟစနစ်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။”

မြန်မာ ICT အင်ဖရာကြီး — ပဉ္စမလှိုင်းမှ ဆဋ္ဌမသို့ ကူးပြောင်းရေး

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ICT Infrastructure Development Master Plan အရ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ခုနှစ် အတွင်း — Expansion Period (မြို့ကြီးများ ဦးစားပေး)၊ One-phone-per-one-household Period နှင့် Ubiquitous Telecom Period ဟူသော သုံးဆင့်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ထားသည်ဟု UNESCAP မှ မြန်မာ ICT ဖြစ်တိုးမှု ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တွင် ရှင်းလင်းထားသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် fiber optic backbone network၊ fully automatic switching system နှင့် broadband internet (wire ၊ wireless) တို့ ဘောင်ထဲသို့ ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ကာ ဆဋ္ဌမလှိုင်း AI နှင့် IoT နည်းပညာများ ဝင်ရောက်ရန် ပျမ်းမျှ prerequisite ပြည့်မီလာနေပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။

ဒစ်ဂျစ်တယ် ကူးပြောင်းရေး အခြေအနေADB ၏ Myanmar ICT sector ဆောင်းပါးအရ e-government maturity ကို အဆင့် ၄ ဆင့် — emerging presence၊ enhanced presence၊ transactional presence၊ connected presence — ဖြင့် တိုင်းတာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် transactional presence ဘက်သို့ ရွှေ့ဦးမည့် အဆင့်တွင် ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။

ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် မြန်မာ့ AI Innovation

ဆဋ္ဌမလှိုင်း နည်းပညာများ ရန်ကုန်တွင် တိုက်ရိုက်ဖော်ပြနေသည့် ဥပမာများကို တွေ့ရနေပြီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် MICT Park တွင် မြန်မာ လူငယ် AI Innovation ပြိုင်ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း၏ AI ကဏ္ဍကို မြန်မာ့ educator ၊ student နှင့် entrepreneur များ အသိပညာပေးနေကြောင်း ပြသသည်။ ရန်ကုန်လူငယ်ဖန်တီးမှုနယ်ပယ် သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် tech-driven content creation မှ AI-assisted business tools အထိ ဆဋ္ဌမလှိုင်း နည်းပညာကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးနေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။

Technology Needs Assessment — မြန်မာ့ sectoral ဦးစားပေးမှု

မြန်မာနိုင်ငံသည် UNEP Climate Change Centre ၏ Technology Needs Assessment (TNA) III လုပ်ငန်းစဉ်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးစေခဲ့ပြီး ဤ TNA III တွင် ကောက်ပဲသီးနှံ salinity-resistant မျိုးစိတ်ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ရေအရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှု၊ စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားထိရောက်မှု (industrial energy efficiency) နှင့် energy-efficient cook-stoves တို့ကို ဦးစားပေးနည်းပညာများ အဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရိုးရိုး digital-only မဟုတ်ဘဲ ကျေးလက် productivity နှင့် climate adaptation ကဏ္ဍများပါ ပေါင်းစပ်ထားကြောင်း ဖော်ပြပါသည်။

ကဏ္ဍ	ဦးစားပေးနည်းပညာ	ဆဋ္ဌမလှိုင်းနှင့် ဆက်နွှယ်မှု
စိုက်ပျိုးရေး	Salinity-resistant မျိုးစိတ်	Biotech + Climate Tech
ရေအရင်းအမြစ်	Smart water management	IoT sensor + Data analytics
စက်မှုလုပ်ငန်း	Energy efficiency systems	AI-driven optimization
အိမ်သုံး	Energy-efficient cook-stoves	Clean Tech + Sustainability

ရန်ကုန် Esports နှင့် Digital Entertainment — ပဉ္စမမှ ဆဋ္ဌမသို့

ပဉ္စမနည်းပညာလှိုင်း၏ ICT ကဏ္ဍတွင် ပင်မ မြစ်ဖျားခံပြီး ဆဋ္ဌမလှိုင်း၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖျော်ဖြေရေးကဏ္ဍ ရောက်ရှိနေသည့် ဥပမာ တစ်ခုမှာ ရန်ကုန် esports scene ဖြစ်သည်။ PUBG Mobile နှင့် Mobile Legends ကဲ့သို့သော ဂိမ်းပလက်ဖောင်းများသည် mobile data ecosystem ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ရန်ကုန် esports ယှဉ်ပြိုင်မှု က လူငယ်ဒစ်ဂျစ်တယ်ကျွမ်းကျင်မှုကို မြှင့်တင်ပေးနေသည်ဟု မြင်နိုင်သည်။ ဆဋ္ဌမလှိုင်းတွင် ဤ digital entertainment ကဏ္ဍသည် AI-generated content နှင့် cloud-based gaming platform များ ဖြစ်ပြောင်းသွားနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။

“မြန်မာနိုင်ငံ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေး Roadmap 2030 သည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် ကိုက်ညီသော digital connectivity၊ digital security နှင့် digital innovation တို့ကို တပြိုင်နက်တည်း ဦးတည်သည်။”

မြန်မာ့ ICT Spectrum Roadmap နှင့် ဆဋ္ဌမလှိုင်းအတွက် ပြင်ဆင်မှု

မြန်မာ Post and Telecommunications Department (PTD) ၏ Spectrum Roadmap သည် connected wearable devices၊ connected cars၊ smart city infrastructure တို့ကို ဆဋ္ဌမလှိုင်း IoT ecosystem ဖြစ်ထွန်းရေးအတွက် spectrum ချဲ့ထွင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်တွင် FinTech adoption တိုးမြင့်မှု၊ e-payment ပြန့်နှံ့မှုနှင့် startup growth တို့ကို တိုင်းတာကြည့်ပါက ပဉ္စမ နှင့် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း ကြား ကူးပြောင်းနေသည့် မြောက်ပါးသော လကြာ ကာလတွင် ရောက်ရှိနေကြောင်း သဘောပေါက်နိုင်သည်။

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဆိုသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသနည်း?

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း (6 waves of technology / 6 waves of innovation) ဆိုသည်မှာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်မှ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကြီး ၆ ကြိမ်ကို ဆိုလိုပါသည်။ တစ်ကြိမ်စီသည် ကြာမြင့်သော သမိုင်းဝင် ကာလဖြစ်ပြီး သီးသန့် နည်းပညာအုပ်စုတစ်ခု ဦးဆောင်၍ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ပြောင်းလဲစေသည်ဟု World Economic Forum ဖော်ပြသည်။

ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းတွင် ဘာတွေပါဝင်သနည်း?

World Economic Forum ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဆောင်းပါးအရ ဆဋ္ဌမလှိုင်းတွင် Artificial Intelligence (AI)၊ Internet of Things (IoT)၊ ရိုဘော့တစ်၊ drones နှင့် sustainability-driven technologies တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ Xebia ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဆောင်းပါးက ဤလှိုင်း၏ ဦးတည်ချက်မှာ sustainability ဖြစ်ကြောင်းလည်း အထူးထင်ဆင်ပြထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းအတွက် အသင့်ဖြစ်ပြီလား?

ERIA ၏ ASEAN Digital Community 2045 Myanmar chapter နှင့် Myanmar Digital Economy Roadmap 2030 တို့အရ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းအတွက် မူဘောင်ချမှတ်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း digital connectivity၊ digital skills နှင့် digital security ကဏ္ဍများ ဆက်လက် ဖွံ့ဖြိုးရန် လိုအပ်ဆဲ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် Phase 1 စတင်ထားပြီဖြစ်ရာ ၂၀၃၀ ခုနှစ် ပန်းတိုင်ဆီသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသည်။

ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ — နည်းပညာလှိုင်းများ ကွာဟမှု ဖြေရှင်းနည်း?

UNEP-CCC ၏ TNA III ရလဒ်များ အရ မြန်မာနိုင်ငံ ကျေးလက်ဒေသများ အတွက် စိုက်ပျိုးရေး smart technology၊ ရေအရင်းအမြစ် IoT monitoring နှင့် clean energy solutions တို့ကို ဆဋ္ဌမလှိုင်း နည်းပညာ ဝင်ရောက်ရာတွင် ဦးစားပေး ထားသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ “leapfrog” ဟုခေါ်သော ဟောင်းသောနည်းပညာ ကျော်ဖြတ်၍ တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်ခြင်းမှာ ကျေးလက်ဒေသများ အတွက်ပင် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသည်ဟု ရင်းနှီးသောလေ့လာသူများ ထင်မြင်ကြသည်။

Industry 4.0 နှင့် ၆ လှိုင်းနည်းပညာ — ဘာကွာသနည်း?

Roland Berger ၏ Myanmar Industry 4.0 ဆောင်းပါးအရ Industry 4.0 သည် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးကဏ္ဍကို ဦးတည်ပြီး cyber-physical systems၊ smart robots၊ big data၊ full connectivity၊ energy efficiency နှင့် virtual industrialization ဆိုသည့် ၆ ရပ်ပေါ် အာရုံစိုက်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၆ လှိုင်းနည်းပညာ သဘောတရားသည် ဤထက် ကျယ်ပြန့်ပြီး စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ဂေဟစနစ် ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်လုံးကို ခြုံငုံသည်ဟု Transport Geography သတ်မှတ်သည်။

မြန်မာလူငယ်များ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် ဆက်နွှယ်ပုံ?

ရန်ကုန် MICT Park တွင် ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁ ရက် ကျင်းပခဲ့သည့် Myanmar Youth AI Innovation Competition မှာ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်းနှင့် မြန်မာ့ လူငယ်ကြား ဆက်နွှယ်မှု နမူနာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူငယ် YouTubers နှင့် content creators များသည် CapCut၊ AI video tools နှင့် digital marketing platform များ ကောင်းမွန်စွာ အသုံးပြုနေကြပြီး ၎င်းသည် ဆဋ္ဌမလှိုင်း နည်းပညာ ပြန့်နှံ့မှု၏ အရိပ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

နိဂုံး — မြန်မာ၏ ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း လမ်းပြမြေပုံ

နည်းပညာ ၆ လှိုင်းဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် ရန်ကုန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှုကို နားလည်ရာ၌ အလွန်အဖိုးတန်သော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ထားသော Digital Economy Roadmap 2030 သည် ဆဋ္ဌမနည်းပညာလှိုင်း၏ ၆ focus area — digital transformation and trade၊ digital government၊ digital connectivity၊ digital skills and inclusion၊ digital security နှင့် digital innovation တို့ကို တပြိုင်နက်တည်း ဦးတည်သည်ဟု ERIA ဖော်ပြသည်။ Roland Berger ၏ Industry 4.0 framework သည် ကုန်ထုတ်ကဏ္ဍ ပြောင်းလဲမှုကို ဦးဆောင်မည်ဖြစ်ပြီး UNEP-CCC TNA III ကျေးလက်ဒေသ ဆဋ္ဌမလှိုင်း ဝင်ရောက်မှုကို လက်ကမ်းဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ၌ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပဉ္စမနှင့် ဆဋ္ဌမ နည်းပညာလှိုင်း ကြားနေ ကာလတွင် ရှိနေသည်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဤ ကာလ ကို ကောင်းစွာ အသုံးချနိုင်မည်ဆိုပါက ကြီးမားသော နည်းပညာ leapfrog အခွင့်အလမ်းကို ဖမ်းဆုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

အရင်းအမြစ်များ

This is a visualization of the history of innovation cycles — World Economic Forum — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Long Wave Cycles of Innovation — The Geography of Transport Systems — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
ASEAN Digital Community 2045, Myanmar Chapter — ERIA — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Myanmar Digital Economy Roadmap 2030 — မြန်မာ စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Myanmar Technology Needs Assessment — UNEP Climate Change Centre — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Industry 4.0 in Myanmar — Roland Berger — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Developing Myanmar’s ICT Sector toward Inclusive Growth — Asian Development Bank — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃
Myanmar ICT Infrastructure Development — UNESCAP — ရယူသောနေ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၃

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း — ကမ္ဘာ့ပြောင်းလဲမှုနှင့် မြန်မာ့အနာဂတ် ၂၀၂၆

နည်းပညာ ၆ လှိုင်း ဆိုတာ ဘာလဲ — သမိုင်းနောက်ခံ