ရန်ကုန် Startup အတွက် ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေနည်း လမ်းညွှန်

ရန်ကုန်မြို့၏ startup အသိုက်အဝန်းတွင် အခက်ခဲဆုံး အပိုင်းမှာ ကောင်းမွန်သော စီးပွားရေး အကြံဉာဏ် ရှာဖွေခြင်း မဟုတ်ဘဲ ၎င်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်အခြေစိုက် mobile financial service ဖြစ်သော Wave Money သည် တရုတ်နိုင်ငံ Ant Group ထံမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၃.၅ သန်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် မြန်မာ့ နည်းပညာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရရှိခဲ့သော အကြီးမားဆုံး ရန်ပုံငွေ ထည့်ဝင်မှုများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည် (Wikipedia)။ ဤကိန်းဂဏန်းက သက်သေပြသည့်အတိုင်း မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းကို ရွေးချယ်တတ်လျှင် ရန်ကုန်မှ startup တစ်ခုသည် နိုင်ငံတကာ အရင်းအနှီးကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ၊ Grant နှင့် Venture Capital လမ်းကြောင်းများကို အဆင့်ဆင့် ရှင်းပြထားသည်။

ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေမှု မစတင်မီ သိထားသင့်သည့် အခြေခံ

ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေခြင်းသည် ငွေတောင်းခြင်း မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် သင့်လုပ်ငန်း တန်ဖိုးကို တွက်ချက်ပြီး ထိုတန်ဖိုး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် ဖလှယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် မတွေ့မီ သင့်လုပ်ငန်း၏ market size၊ ဝင်ငွေ ပုံစံ နှင့် အသုံးစရိတ်ကို ရှင်းလင်းစွာ နားလည်ထားရန် လိုအပ်သည်။ ရန်ကုန်တွင် Telenor နှင့် Ooredoo တို့ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် mobile penetration မြင့်တက်လာမှုက digital startup များအတွက် market အသစ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးခဲ့ကြောင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (World Bank)။

ရန်ပုံငွေ မရှာမီ ကုန်ကျစရိတ်ကို တွက်ချက်ထားရန်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ မည်မျှ လိုအပ်သည်ကို မသိဘဲ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဆီ သွားလျှင် ယုံကြည်မှု ဆုံးရှုံးတတ်သည်။ အသေးစိတ် ဘတ်ဂျက် ဖွဲ့စည်းနည်းကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ရန်ကုန် startup ကုန်ကျစရိတ် လမ်းညွှန်တွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

ရန်ပုံငွေ အရင်းအမြစ် အဓိက လမ်းကြောင်း ၄ ခု

ရန်ကုန်တွင် startup အဆင့်ပေါ်မူတည်၍ သင့်တော်သော ရန်ပုံငွေ အရင်းအမြစ်များ ကွဲပြားသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လမ်းကြောင်း ၄ ခုကို ခွဲခြားနိုင်ပြီး တစ်ခုစီတွင် အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက် ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားက ၎င်းတို့၏ ကွာခြားချက်ကို အကျဉ်းချုပ် ပြသထားသည်။

လမ်းကြောင်း တစ်ခုတည်းကိုသာ မှီခိုစရာ မလိုပါ။ အောင်မြင်သော startup အများစုသည် bootstrapping ဖြင့် စတင်ပြီး၊ prototype ရရှိမှ angel သို့မဟုတ် accelerator သို့ တက်လှမ်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ VC ထံ ချဉ်းကပ်ကြသည်။ ဤအဆင့်ဆင့် နည်းလမ်းက သင့်ကုမ္ပဏီ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု (equity) ကို စောစီးစွာ မဆုံးရှုံးစေဘဲ ထိန်းသိမ်းပေးသည်။

ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေခြင်းသည် ငွေတောင်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သင့်လုပ်ငန်း တန်ဖိုး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် ဖလှယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Angel Investor နှင့် Venture Capital လမ်းကြောင်း

Angel investor ဆိုသည်မှာ ကိုယ်ပိုင်ငွေဖြင့် startup အစောပိုင်းတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ တစ်ဦးချင်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တွင် ဤလမ်းကြောင်းသည် မိတ်ဆွေ၊ မိသားစု နှင့် လုပ်ငန်းရှင် ကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် များသောအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ Venture capital (VC) firm များမှာမူ ပြင်ပ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထံမှ ရန်ပုံငွေ စုဆောင်းပြီး ကြီးထွားမှု မြန်သော ကုမ္ပဏီများတွင် ပမာဏကြီး ထည့်ဝင်ကြသည်။

မြန်မာ market တွင် ဆောင်ရွက်ဖူးသော သို့မဟုတ် ဆက်စပ်နေသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ အဖွဲ့အစည်းများ အနက် Anthem Asia၊ Insitor Impact Asia Fund၊ Delta Capital Myanmar နှင့် Trust Venture Partners (ဂျပန်) တို့ကို နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ Yoma Strategic Holdings သည်လည်း Wave Money အပါအဝင် နည်းပညာ လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းအများစုသည် ESG (သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ လူမှုရေး၊ အုပ်ချုပ်မှု) စံနှုန်းများကို အလေးထားကြသည်။

VC တစ်ခုထံ ချဉ်းကပ်ရန် pitch deck နှင့် financial model ပြင်ဆင်ထားရန် လိုသည်။ ၎င်းတို့သည် market size၊ team နှင့် traction (အသုံးပြုသူ တိုးတက်မှု) ကို အဓိက ကြည့်ကြသည်။ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ဥပဒေ ဖွဲ့စည်းပုံ မှန်ကန်ခြင်းကလည်း ယုံကြည်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ဤအပိုင်းကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ကုမ္ပဏီ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ဥပဒေ လမ်းညွှန်တွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသည် အကြံဉာဏ်ထက် traction ကို ပိုမို ယုံကြည်ကြသည်၊ ဂဏန်းဖြင့် သက်သေပြနိုင်ခြင်းက အကောင်းဆုံး pitch ဖြစ်သည်။

Grant၊ Accelerator နှင့် Incubator အစီအစဉ်များ

Grant နှင့် accelerator များသည် ရန်ကုန် startup အတွက် အကောင်းဆုံး အစောပိုင်း လမ်းကြောင်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ရန်ပုံငွေသာမက သင်တန်း၊ လမ်းညွှန် (mentorship) နှင့် ကွန်ရက် ချိတ်ဆက်မှုကိုပါ ပေးကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တွင် Phandeeyar သည် innovation lab နှင့် accelerator တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပြီး cohort အလိုက် equity အနည်းငယ်အတွက် seed ရန်ပုံငွေ ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် Ooredoo ၏ Ideabox၊ Seedstars Yangon နှင့် Mekong Business Initiative ကဲ့သို့ အစီအစဉ်များလည်း မြန်မာ startup များကို ပံ့ပိုးခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သော UNCDF နှင့် UNDP တို့သည် မြန်မာ၏ ငွေကြေး ဝန်ဆောင်မှု (fintech) နှင့် financial inclusion နယ်ပယ်တွင် grant အစီအစဉ်များ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ၎င်းတို့၏ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်များတွင် တွေ့ရသည် (UNCDF)။ ADB ကဲ့သို့ ဘဏ္ဍာရေး အဖွဲ့အစည်းများကလည်း SME ငွေကြေး ရရှိမှု ကွာဟချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် အစီအစဉ်များ ချမှတ်လေ့ရှိသည် (ADB)။

• Accelerator – သတ်မှတ်ကာလ (၃–၆ လ) အတွင်း ပြင်းထန်သော သင်တန်းနှင့် ရန်ပုံငွေ၊ များသောအားဖြင့် equity ယူသည်။
• Incubator – ရှည်လျားသော ကာလတွင် ရုံးခန်းနေရာ၊ လမ်းညွှန်နှင့် အရင်းအမြစ် ပံ့ပိုးမှု ပေးသည်။
• Grant – ပြန်ဆပ်ရန် မလိုသော ရန်ပုံငွေ၊ များသောအားဖြင့် ပြိုင်ပွဲ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာ လိုအပ်သည်။

Co-working space များသည် grant နှင့် accelerator သတင်းအချက်အလက် ရရှိရာ နေရာများ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရှိ tech hub များအကြောင်းကို Co-working မှ Tech Hub အထိ လမ်းညွှန်တွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ရန်ကုန် ရန်ပုံငွေ အခင်းအကျင်း သမိုင်း အကျဉ်း

၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ စတင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်၏ startup အခင်းအကျင်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Telenor နှင့် Ooredoo ဝင်ရောက်လာပြီး SIM card စျေးနှုန်း သိသိသာသာ ကျဆင်းကာ mobile internet အသုံးပြုသူ မြန်ဆန်စွာ တိုးပွားလာသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုက digital startup များ ပေါ်ထွန်းရန် မြေဩဇာ ဖြစ်ခဲ့သည် (World Bank)။

၂၀၁၅ မှ ၂၀၂၀ အတွင်း Phandeeyar၊ Nexlabs၊ Oway နှင့် Wave Money ကဲ့သို့ ကုမ္ပဏီများ ပေါ်ထွန်းလာပြီး နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ Wave Money ၏ ၂၀၂၀ Ant Group ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုသည် ဤကာလ၏ ထိပ်ဆုံး အောင်မြင်မှု တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းတွင်မူ နိုင်ငံရေး အခြေအနေကြောင့် ရန်ပုံငွေ စီးဆင်းမှု လျော့ကျခဲ့ပြီး startup အများအပြား နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လုပ်ငန်း ပုံစံများ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ အသေးစိတ် အချိန်ဇယားကို ရန်ကုန် Startup ဇာတ်လမ်း အချိန်ဇယားတွင် လေ့လာနိုင်သည်။

ရန်ပုံငွေ အဆင့်များ နှင့် မျှော်မှန်းသင့်သည့် ပမာဏ

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုသည် အဆင့်လိုက် တိုးတက်လာသည်။ အဆင့်တစ်ခုစီတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ၏ မျှော်လင့်ချက်နှင့် လုပ်ငန်း၏ ပြင်ဆင်ထားရမည့်အရာ ကွဲပြားသည်။ အောက်ပါဇယားက ပုံမှန် အဆင့်များကို ပြသထားသည်။

သတိပြုရန်မှာ ဤပမာဏများသည် ဒေသတွင်း ပျမ်းမျှ အကြမ်းဖျင်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ market တွင် အဆင့်တစ်ခုစီ၏ အမှန်တကယ် ပမာဏသည် ပိုမို သေးငယ်နိုင်သည်။ Startup တစ်ခု စတင်နည်း အဆင့်ဆင့်ကို လက်တွေ့ လမ်းညွှန်တွင် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေရာတွင် ရှောင်ရှားသင့်သည့် အမှားများ

စတင်သူ အများစု ကျရှုံးရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ထုတ်ကုန် မကောင်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ ရန်ပုံငွေ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမအမှားမှာ မလိုအပ်ဘဲ ရန်ပုံငွေ အလွန်အကျွံ ရှာဖွေပြီး equity များစွာ ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမှားမှာ financial model မပါဘဲ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဆီ သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ တတိယအမှားမှာ ရရှိလာသော ရန်ပုံငွေကို runway (သုံးစွဲနိုင်သည့် ကာလ) ထက် ပိုမြန်စွာ အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

ဥပဒေ စာချုပ် မဖတ်ဘဲ လက်မှတ်ထိုးခြင်းကိုလည်း ရှောင်ရှားသင့်သည်။ term sheet တွင် ပါဝင်သော valuation၊ liquidation preference နှင့် board control ကဲ့သို့ အချက်များသည် နောင်တွင် သင့်ထိန်းချုပ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေ့နေ သို့မဟုတ် အတွေ့အကြုံရှိ mentor တစ်ဦးဖြင့် စစ်ဆေးစေသင့်သည်။

အမေးများသော မေးခွန်းများ (FAQ)

ရန်ကုန် startup အတွက် ပထမဆုံး ရန်ပုံငွေ ဘယ်လောက် လိုအပ်မလဲ

ဤအဖြေသည် လုပ်ငန်း အမျိုးအစားပေါ် မူတည်သည်။ software သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု အခြေပြု startup တစ်ခုအတွက် prototype တည်ဆောက်ရန် ဒေါ်လာ ၁,၀၀၀ မှ ၂၀,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် bootstrapping လုပ်နိုင်သည်။ Seed အဆင့် ရောက်လျှင် ဒေါ်လာ ၂၅,၀၀၀ မှ ၂၅၀,၀၀၀ ကြား ရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ အရေးကြီးသည်မှာ ပမာဏ ကြီးခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ၎င်းငွေဖြင့် မည်မျှ ကြာအောင် (runway) လည်ပတ်နိုင်မည်ကို တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မလိုအပ်ဘဲ အလွန်အကျွံ ရှာဖွေခြင်းက equity ကို စောစီးစွာ ဆုံးရှုံးစေသည်။

Angel investor နှင့် venture capital ဘာကွာသလဲ

Angel investor သည် ကိုယ်ပိုင်ငွေဖြင့် startup အစောပိုင်းတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ တစ်ဦးချင်း ဖြစ်ပြီး၊ ပမာဏ သေးငယ်သော်လည်း လျင်မြန်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ Venture capital firm မှာမူ ပြင်ပ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထံမှ ရန်ပုံငွေ စုဆောင်းပြီး ကြီးထွားမှု မြန်သော ကုမ္ပဏီများတွင် ပမာဏကြီး ထည့်ဝင်သည်။ VC များသည် due diligence ပိုမို တင်းကျပ်ပြီး board နေရာ နှင့် ထိန်းချုပ်မှု အခွင့်အရေး တောင်းခံလေ့ရှိသည်။ အစောပိုင်းတွင် angel၊ ကြီးထွားလာမှ VC ဟု အဆင့်ဆင့် ချဉ်းကပ်ခြင်းက အများဆုံး အသုံးပြုသော နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။

Grant ရဖို့ equity ပေးရမလား

Grant အများစုသည် ပြန်ဆပ်ရန် မလိုသော ရန်ပုံငွေ ဖြစ်ပြီး equity ယူလေ့ မရှိပါ။ သို့သော် ပြိုင်ပွဲ အနိုင်ရရှိရန် သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာ တင်ပြရန် လိုအပ်တတ်သည်။ Accelerator အစီအစဉ်များမှာမူ ကွဲပြားသည်။ အချို့သည် grant ပုံစံ အခမဲ့ ဖြစ်ပြီး အချို့သည် seed ရန်ပုံငွေ အတွက် equity အနည်းငယ် (များသောအားဖြင့် ၅ မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း) ယူသည်။ ထို့ကြောင့် လျှောက်ထားမီ စည်းကမ်းချက်များကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုသင့်သည်။ UNCDF နှင့် ADB ကဲ့သို့ အဖွဲ့အစည်းများ၏ grant အစီအစဉ်များမှာ ပြန်ဆပ်ရန် မလိုသော ပုံစံ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဆီ မသွားမီ ဘာ ပြင်ဆင်ထားရမလဲ

အနည်းဆုံး pitch deck၊ financial model နှင့် ရှင်းလင်းသော ကုမ္ပဏီ ဖွဲ့စည်းပုံ ပြင်ဆင်ထားရန် လိုသည်။ Pitch deck တွင် ဖြေရှင်းမည့် ပြဿနာ၊ ဖြေရှင်းနည်း၊ market size၊ team နှင့် traction ပါဝင်သင့်သည်။ Financial model တွင် ဝင်ငွေ ခန့်မှန်းချက်နှင့် runway ပါဝင်ရမည်။ မှတ်ပုံတင် မှန်ကန်ခြင်းနှင့် အခွန် မှတ်တမ်း ရှင်းလင်းခြင်းကလည်း ယုံကြည်မှု မြှင့်တင်ပေးသည်။ ဂဏန်းဖြင့် သက်သေပြနိုင်သော traction ရှိခြင်းသည် မည်သည့် စကားလုံးထက်မဆို ပိုမို အားကောင်းသည်။

၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေဖို့ ပိုခက်လာသလား

ဟုတ်ပါသည်။ နိုင်ငံရေး အခြေအနေနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်း ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ ရန်ပုံငွေ စီးဆင်းမှု လျော့ကျခဲ့သည်ဟု ကမ္ဘာ့ဘဏ် နှင့် ADB ၏ အစီရင်ခံစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် startup အများအပြားသည် စင်္ကာပူ ကဲ့သို့ ဒေသတွင်း နိုင်ငံများတွင် ကုမ္ပဏီ မှတ်ပုံတင်ခြင်း သို့မဟုတ် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဖွဲ့စည်းပုံများကို ရွေးချယ်လာကြသည်။ ဒေသတွင်း (အာဆီယံ) ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ နှင့် diaspora ကွန်ရက်များမှ ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေခြင်းသည် ယနေ့ ပိုမို လက်တွေ့ကျသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်လာသည်။

ဘဏ် ချေးငွေက startup အတွက် သင့်တော်သလား

အစောပိုင်း startup အများစုအတွက် ဘဏ် ချေးငွေသည် သင့်တော်မှု နည်းသည်။ အကြောင်းမှာ ဘဏ်များက အာမခံ ပစ္စည်း (collateral) နှင့် ဝင်ငွေ မှတ်တမ်း တောင်းခံလေ့ရှိပြီး၊ ဝင်ငွေ မရှိသေးသော startup အတွက် ဤအချက်များ ဖြည့်ဆည်းရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ADB ၏ အစီရင်ခံစာများက အရှေ့တောင်အာရှ SME များ၏ ငွေကြေး ရရှိမှု ကွာဟချက်ကို ထောက်ပြထားသည်။ ဝင်ငွေ တည်ငြိမ်ပြီး ပစ္စည်း အာမခံ ပေးနိုင်သော အဆင့် ရောက်မှသာ ဘဏ် ချေးငွေသည် ထည့်သွင်း စဉ်းစားသင့်သော လမ်းကြောင်း ဖြစ်လာသည်။

Pitch Deck ပြင်ဆင်ခြင်း နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူထံ စနစ်တကျ ဆက်သွယ်နည်း

Pitch deck သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့သည့် နေရာဖြစ်ပြီး၊ DocSend ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် Pitch Deck Interest Metrics Report အရ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသည် deck တစ်ခုလျှင် ပျမ်းမျှ ၂ မိနစ် ၁၂ စက္ကန့်သာ အချိန်ပေး ကြည့်ရှုကြသည်။ ထို့ကြောင့် slide အရေအတွက်ကို ၁၀ မှ ၁၉ ခုအတွင်း ထိန်းသိမ်းပြီး၊ ပြဿနာ၊ ဖြေရှင်းချက်၊ ဈေးကွက်အရွယ်အစား (TAM)၊ ဝင်ငွေ မော်ဒယ်၊ team နှင့် တောင်းခံသည့် ပမာဏ ဟူသော အစီအစဉ်ဖြင့် တည်ဆောက်သင့်သည်။

လက်တွေ့ အဆင့်ဆင့်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ ပထမအဆင့်၊ Y Combinator ၏ အခမဲ့ Series A deck template သို့မဟုတ် Sequoia Capital ၏ pitch deck outline ကို မူဖြစ်ဖြစ် အသုံးပြုပါ။ ဒုတိယအဆင့်၊ slide များကို Canva သို့မဟုတ် Pitch.com တွင် ဒီဇိုင်းဆွဲပါ။ တတိယအဆင့်၊ deck ကို DocSend သို့မဟုတ် PDF link ဖြင့် ပို့ပြီး ဘယ် slide တွင် ကြာကြာ ကြည့်သည်ကို ခြေရာခံပါ။ စတုတ္ထအဆင့်၊ warm introduction ရအောင် ရှိပြီးသား founder များ၊ accelerator alumni များ မှတစ်ဆင့် ချိတ်ဆက်ပါ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ စာရင်းကို Crunchbase နှင့် AngelList တွင် ရှာဖွေနိုင်သည်။

ဆက်သွယ်ရာတွင် cold email ၏ ပထမစာကြောင်း သုံးကြောင်းအတွင်း traction ကိန်းဂဏန်း (ဥပမာ လစဉ် အသုံးပြုသူ တိုးနှုန်း) ကို ထည့်သွင်းပါ။ DocSend ၏ ၂၀၂၄ data အရ traction slide ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အကြာဆုံး ကြည့်ကြသောကြောင့် ထို အချက်အလက်ကို တိကျစွာ ပြသနိုင်ရန် အရေးကြီးသည်။

SAFE၊ Valuation Cap နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု လျော့ကျခြင်း (Dilution) တွက်ချက်နည်း

ရန်ပုံငွေ လက်ခံသည့်အခါ founder အများစု လျစ်လျူရှုတတ်သည့် အချက်မှာ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားခြင်း (dilution) ဖြစ်သည်။ ယနေ့ စောစီးသော အဆင့်တွင် အသုံးအများဆုံး စာချုပ်မှာ Y Combinator မှ ၂၀၁၃ တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော SAFE (Simple Agreement for Future Equity) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချက်ချင်း equity မပေးဘဲ၊ နောက်ထပ် priced round ရောက်မှ valuation cap အပေါ် မူတည်၍ ရှယ်ယာ ပြောင်းလဲပေးသည်။

လက်တွေ့ ဥပမာ တစ်ခု ကြည့်ကြပါစို့။ ရန်ကုန်အခြေစိုက် SaaS startup တစ်ခုသည် SAFE ဖြင့် ၂၀၀,၀၀၀ ဒေါ်လာကို ၁,၀၀၀,၀၀၀ ဒေါ်လာ post-money valuation cap ဖြင့် ရယူသည် ဆိုပါစို့။ ဤအခါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ ရရှိမည့် ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ၂၀၀,၀၀၀ ÷ ၁,၀၀၀,၀၀၀ = ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ Carta ၏ ၂၀၂၄ State of Private Markets အစီရင်ခံစာအရ seed round တစ်ခု၏ median dilution သည် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင် ရှိသဖြင့် ဤပမာဏသည် ဈေးကွက် စံနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီသည်။

Reference အနေဖြင့် Y Combinator ၏ ၂၀၂၄ စံ deal မှာ post-money SAFE ဖြင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းအတွက် ၁၂၅,၀၀၀ ဒေါ်လာ ထည့်ဝင်ပြီး၊ နောက်ထပ် ၃၇၅,၀၀၀ ဒေါ်လာကို uncapped SAFE ဖြင့် ပေးသည်။ Founder များအနေဖြင့် employee option pool (များသောအားဖြင့် ၁၀ မှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း) ကိုလည်း dilution တွက်ချက်ရာတွင် ထည့်သွင်းသင့်ပြီး၊ စာချုပ် မလက်မှတ်ထိုးမီ cap table ကို Carta သို့မဟုတ် Excel ဖြင့် model လုပ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် နောက်ဆုံး ပိုင်ဆိုင်မှု ဘယ်လောက် ကျန်မည်ကို ကြိုတင် သိရှိနိုင်သည်။

ဘဏ္ဍာရေး Model နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ ကြည့်ရှုသော အဓိက Metric များ

ရန်ကုန် Startup အများစုသည် pitch deck ကို အသေအချာ ပြင်ဆင်ကြသော်လည်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ အမှန်တကယ် အာရုံစိုက်သည့် ဘဏ္ဍာရေး metric များကို ကိန်းဂဏန်းဖြင့် မပြသနိုင်သည့်အတွက် round များ ပျက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းဂဏန်း model တစ်ခုကို Google Sheets သို့မဟုတ် Causal၊ LivePlan ကဲ့သို့ tool ဖြင့် ကြိုတင် တည်ဆောက်ထားရန် လိုအပ်သည်။

ပထမဆုံး တွက်ရမည်မှာ Burn Rate နှင့် Runway ဖြစ်သည်။ လစဉ် net burn (ဝင်ငွေ နုတ် အသုံးစရိတ်) ကို ရှိသော ဘဏ်လက်ကျန်ဖြင့် စားလျှင် runway လ အရေအတွက် ထွက်လာသည်။ Y Combinator ၏ လမ်းညွှန် (2023) အရ seed startup တစ်ခုသည် round တစ်ခုနှင့် အနည်းဆုံး runway ၁၈ လမှ ၂၄ လ ရအောင် ရှာဖွေသင့်သည်။

ဝင်ငွေ ပုံစံအလိုက် အောက်ပါ benchmark များကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ။

ရန်ကုန်ဈေးကွက်တွင် customer အရေအတွက် နည်းသေးသဖြင့်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသည် absolute ကိန်းဂဏန်းထက် တိုးတက်နှုန်း (growth rate) နှင့် unit economics ကို ပို၍ ကြည့်တတ်သည်။ Cohort retention ဇယားတစ်ခု ထည့်သွင်းပြသနိုင်လျှင် ပိုမို ယုံကြည်မှု ရစေသည်။ Model ၏ assumption တိုင်းကို သီးခြား tab တွင် ရှင်းပြထားပါ၊ မဟုတ်ပါက due diligence အဆင့်တွင် ကိန်းဂဏန်း ကွဲလွဲမှုများ ပေါ်လာတတ်သည်။

Due Diligence နှင့် Data Room ကြိုတင် ပြင်ဆင်နည်း

Term sheet ရပြီးနောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူသည် due diligence စတင်လုပ်ဆောင်ပြီး၊ ဤအဆင့်တွင် စာရွက်စာတမ်း မပြည့်စုံပါက deal ပိတ်ချိန် နှောင့်နှေးခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်ပြယ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် data room ကို term sheet မရမီကတည်းက Google Drive သို့မဟုတ် Notion၊ DocSend တွင် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ထားသင့်သည်။

ရန်ကုန် Startup အတွက် အဓိက ပြင်ဆင်ရမည့် အပိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• ကုမ္ပဏီ ဥပဒေ စာရွက်များ: DICA ၏ MyCO (Myanmar Companies Online) စနစ်တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော certificate၊ Form 26 (director list)၊ shareholder ledger။ DICA (2023) အရ ကုမ္ပဏီတိုင်း နှစ်စဉ် annual return ကို MyCO တွင် တင်ရန် တာဝန်ရှိသည်။
• Cap Table: ပိုင်ဆိုင်မှု ဝေစု၊ ESOP pool၊ SAFE/convertible note စာချုပ်များ အပြည့်အစုံ။
• ဘဏ္ဍာရေး မှတ်တမ်း: ၂ နှစ်စာ ဘဏ် statement၊ P&L၊ အခွန်ဆိုင်ရာ Internal Revenue Department (IRD) သို့ ပေးသွင်းမှု မှတ်တမ်း။
• စာချုပ်များ: customer contract အဓိကများ၊ ဝန်ထမ်း employment agreement၊ IP ပိုင်ဆိုင်မှု လွှဲပြောင်းစာ။

မြန်မာ Startup များတွင် အဖြစ်များဆုံး ပြဿနာမှာ founder အမည်ဖြင့်သာ ဖွင့်ထားသည့် ဘဏ်အကောင့်နှင့် ကုမ္ပဏီ ငွေကြေး ရောထွေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် due diligence မစမီကတည်းက ကုမ္ပဏီအမည်ဖြင့် သီးသန့် corporate account ဖွင့်ထားရန် အရေးကြီးသည်။ IP အပိုင်းတွင်လည်း code နှင့် trademark များကို founder ထံမှ ကုမ္ပဏီသို့ တရားဝင် assignment လုပ်ထားရမည်၊ မဟုတ်ပါက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူက အန္တရာယ်ဟု သတ်မှတ်တတ်သည်။ Checklist တစ်ခု ပြုလုပ်ပြီး အပိုင်းတိုင်းကို စာရင်းတိုက်ထားလျှင်၊ due diligence ကာလကို ပုံမှန် ၄ ပတ်မှ ၂ ပတ်အတွင်း လျှော့ချနိုင်ပြီး deal အောင်မြင်နှုန်း မြင့်တက်စေသည်။

Related Reading

• ရန်ကုန် Startup Ecosystem – Co-working မှ Tech Hub အထိ
• ရန်ကုန် Startup Ecosystem ဆိုတာ ဘာလဲ – အပြည့်အစုံ လမ်းညွှန်
• ရန်ကုန် Startup ကုမ္ပဏီ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ဥပဒေ လမ်းညွှန်
• ရန်ကုန် Startup ဇာတ်လမ်း: ၂၀၁၂ မှ ယနေ့အထိ အချိန်ဇယား
• ရန်ကုန် Startup တွေ ရင်ဆိုင်ရသော စိန်ခေါ်မှု ၁၀ ခုနှင့် ဖြေရှင်းနည်း
• ရန်ကုန် Startup အောင်မြင်ရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ၁၅ ချက်
• ရန်ကုန် vs ဘန်ကောက် vs စင်ကာပူ Startup Ecosystem နှိုင်းယှဉ်ချက်
• ရန်ကုန်မှာ Startup စတင်ဖို့ ကုန်ကျစရိတ်: ဘတ်ဂျက် ဖွဲ့စည်းနည်း
• ရန်ကုန်မှာ Startup တစ်ခု စတင်နည်း: အဆင့်ဆင့် လက်တွေ့လမ်းညွှန်
• Impact Hub Yangon သုံးသပ်ချက်: Co-working နှင့် Community ဝန်ဆောင်မှု
• Nexlabs သုံးသပ်ချက်: ရန်ကုန် Digital Startup ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အောင်မြင်မှု
• Phandeeyar Accelerator သုံးသပ်ချက်: Startup တွေအတွက် ထိုက်တန်ပါသလား
• Project Hub Yangon သုံးသပ်ချက်: Startup Workspace အတွေ့အကြုံ
• Seedstars Yangon Program သုံးသပ်ချက်: Founder များအတွက် တန်ဖိုး
• Wave Money သုံးသပ်ချက်: ရန်ကုန်မှ Fintech Startup အောင်မြင်ပုံ

ရင်းမြစ်များ (Sources)

• Wave Money – Ant Group ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အချက်အလက် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Wave_Money
• World Bank – မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးနှင့် digital အပြောင်းအလဲ အစီရင်ခံစာ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://www.worldbank.org/en/country/myanmar
• Asian Development Bank (ADB) – မြန်မာ SME ငွေကြေး ရရှိမှု အချက်အလက် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://www.adb.org/countries/myanmar/main
• UNCDF – မြန်မာ fintech နှင့် financial inclusion အစီအစဉ်များ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://www.uncdf.org/
• Economy of Myanmar – နောက်ခံ အချက်အလက် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Myanmar

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်

• en.wikipedia.org
• worldbank.org
• adb.org

ရန်ကုန်မြို့၏ ကော်ဖီယဉ်ကျေးမှု – Third Wave Coffee မှ ရိုးရာလက်ဖက်ရည်ဆိုင်အထိ