မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ — လက်ထည်မှ ဓာတ်တိုင်ပန်းအထိ

မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂,၀၀၀ ကျော်သော ရိုးရာလက်မှုပညာ အမျိုးအစားများကို ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက ဆင်ဆင်ချွန်ချွန် ထိန်းသိမ်းလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ UNESCO ၏ မှတ်တမ်းများအရ မြန်မာ့ လက်မှုပညာများသည် ကမ္ဘာ့အမူအကျင့်မဟုတ်သော ယဉ်ကျေးမှုမွေးဆက်ခံမှုတွင် ထူးခြားသောနေရာယူနေပြီး ပုဂံ၊ မန္တလေး၊ ဧရာဝတီဒေသနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့မှ ကျွမ်းကျင်သော သိမ်မွေ့သည့် လက်ရာများသည် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ဈေးကွက်နှစ်ခုလုံးတွင် တန်ဖိုးရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အဓိကအမျိုးအစားများကို အသေးစိတ် တင်ဆက်သွားမည်ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သမိုင်းနောက်ခံ

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ပုဂံခေတ် (ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမှ ၁၃ ရာစု) ကတည်းက ခိုင်မာသောအမြစ်တွင်ထားသည်။ ထိုစဉ်က ဘုန်းကြီးဘုရားကျောင်းများ တည်ဆောက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော လက်သမားများ၊ ချေးထည်ပညာရှင်များနှင့် ရွှေရည်ကူးသူများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ကုန်ကြမ်းများကို ပြည်တွင်းမှ ရယူပြီး နည်းပညာများကို မျိုးဆက်သစ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြသည်။

ကိုနိုင်းငံ (Konbaung Dynasty) ခေတ်တွင် မန္တလေးသည် လက်မှုပညာဗဟိုချက်ဖြစ်လာပြီး ရှင်ဘုရင်တော်မင်းများ၏ ၈ မျိုးသော ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အဖွဲ့ (Ahtet-mu-dan) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထိုစနစ်ကြောင့် ငွေထည်၊ ချေးထည်၊ ချောင်းဝတ်ရည်ကူးနှင့် ပန်းမဟူသော ၄ မျိုးမှာ အထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။

ကိုလိုနီခေတ် (၁၈၂၄–၁၉၄၈) တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများကို နိုင်ငံတကာ ပြပွဲများတွင် ပြသရာ၌ ကူညီခဲ့သောကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် မြန်မာ့ ချေးထည်နှင့် ဆိုးရောင်ချည်ထည်များ နာမည်ကျော်ချင်ကျော်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ပြတိုက်များနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သင်တန်းကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ကာ ဤပညာရပ်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။

ပုဂံ ချေးထည် (Lacquerware) – မြန်မာ့ လက်မှုပညာ ဝင်ရိုးချ

ချေးထည်ပညာသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများတွင် အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်ပြီး ၁,၀၀၀ ကျော်သော နှစ်သမိုင်းနှင့်အတူ ပုဂံမြို့မှ ဦးတည်ထွန်းကားလာသည်။ ချေးထည်ပြုလုပ်ရာတွင် ဝါးဆော်ကိုင်း (သို့မဟုတ်) ကျွဲမြောင်ကွင်း ကို အကြမ်းစနစ်ဖြင့် ဖွဲ့မြည်းပြီး သဘာဝ ချေးရည် (thit-si) ကို ဆင့်ကဲလေးနှစ်ကြိမ်မှ ၁၂ ကြိမ်ထိ သုတ်ကာ ကြာချိန်ဖြင့် ခြောက်သောက်ကာ ဖန်တီးသည်။

ချေးထည် ထုတ်ကုန်တွင် ယပ်တောင် (hsun-ok)– ထမင်းဘုံ၊ ဟင်းပွဲ၊ မျက်နှာပြင်ပြားများ၊ ဝတ်ဆင်ဆောင်ထားသောပစ္စည်းများ နှင့် အဆင်အပြင်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ပုဂံတွင် ဝေဖြောင်၊ ရွှေနုနှင့် ကျောက်ဆုံ ဟူ၍ ရပ်ကွက် ၃ ခုကလည်း ချေးထည် ဖြန့်ဖြူးရောင်းချမှုတွင် ထင်ရှားသည်။

နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်တွင် ပုဂံချေးထည်များကို International Trade Centre (ITC) မှ Craft Products တွင် မှတ်ပုံတင်ထားပြီး ယူဥရောပ၊ ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်တို့ သို့ တင်ပို့မှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာလက်မှုပညာများ ဈေးကွက်နှင့် Online Shops ဆောင်းပါးတွင် ဤထုတ်ကုန်များကို ဘယ်မှာဝယ်ယူနိုင်သည်ကို ပိုမိုလေ့လာနိုင်သည်။

ချည်ထည် ရက်ကန်းပညာ – ကြောင်ချည်မှ ပိုးထည်အထိ

မြန်မာ့ ချည်ထည် ရက်ကန်းပညာသည် နှစ်ပေါင်း ၁,၅၀၀ ကျော်သော ရိုးရာဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအမျိုးအစား ၃ မျိုးဖြင့် ထောင့်ထောင့်ကျကျ တင်ဆက်နိုင်သည်။ ပထမအမျိုးအစားမှာ ပိုးထည် (Silk Weaving) ဖြစ်ပြီး မန္တလေး၊ ရှမ်းနှင့် ကချင်ဒေသများမှ ထောင်ကောင်းသည်။ ဒုတိယမှာ ကြောင်ချည် (Shwe Chi Doe) ဟု ခေါ်သော ရွှေချည်ဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော မန္တလေး ဂန့်ဂေါ ပိုးထည်ဖြစ်ပြီး တတိယမှာ ရှမ်းမြေ ချည်ထည် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ချည်မျှင်ကဏ္ဍတွင် International Labour Organization (ILO) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ ၁ သန်းကျော်သော အလုပ်သမားများ ဝင်ဆောင်ကာ လုပ်ကိုင်နေကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ Inle Lake ဒေသ၏ ကြောင်ပင်မှ ဆွဲထုတ်ထားသော Lotus Fiber ချည်ထည်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ထူးခြားသောထုတ်ကုန်တစ်ခုအဖြစ် ဝနာမည်ကျော်ကြားလျက်ရှိသည်။

“မြန်မာ့ ပိုးထည်တစ်ချပ်ကို ဖြည့်ဆည်းဖန်တီးရာတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ လက်ရာနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်မျိုးလုံး ပြည့်ပြည့်ဝဝ ပါဝင်နေသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။”

ကချင်ပြည်နယ်မှ Jinghpaw ချည်ထည်၊ ချင်းပြည်နယ်မှ Chin Tribal Weaving နှင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ Karen Weaving တို့သည် ဒေသတော်တော်ပညာ၏ ထင်ရှားသောဥပမာများဖြစ်ကြသည်။ ဤထည်ဝတ်ကုန်များ၏ ဒီဇိုင်းများတွင် ဘာသာပွဲ၊ ပုံပြင်နှင့် ဒေသဒဏ္ဍာရီများကို ဖေါ်ညွှန်သည့် သင်္ကေတများ ထည့်သွင်းထားသည်။

ငွေထည်နှင့် ရွှေထည် – မြန်မာ့ ဝတ်ဆင်ဆောင်ပစ္စည်း အနုပညာ

မြန်မာ့ ငွေထည်ပညာသည် မန္တလေးကို ဗဟိုပြုကာ ၁,၂၀၀ ကျော်သော နှစ်သမိုင်းနှင့်အတူ ဖွံ့ဖြိုးလာသော ကျောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ငွေမူး (silverware) ပြုလုပ်ရာတွင် Repoussé နည်းပညာ – ဆိုလိုသည်မှာ ငွေပြားကိုနောက်ဘက်မှ ထုနှိပ်ကာ ပုံသဏ္ဍာန် ဖေါ်ထုတ်ခြင်း – ကိုသုံးကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် ဖော်ထုတ်သော ငွေပတ်တီး (bowls)၊ ခွက်ဖလား (cups)၊ ပဒူမ ပုံများ (flowers) နှင့် ဘာသာရေး ကိရိယာများသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် မပြတ်လောင်းသမ်းကြသည်။

ရွှေထည်ပညာတွင် Shwe-Pyan (ရွှေဆင်ခြင်) နှင့် Mekong ဒေသ ရွှေထည် တို့ ထင်ရှားသည်။ မြန်မာ့ ဝတ်ဆင်ဆောင်ပစ္စည်းများ – ဦးရောင်၊ နား၊ လည်ပင်း ဆင်ယင်ဆောင်ထားသော ပစ္စည်းများ – သည် ဒေသဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပဒနှင့် ဘာသာတရားဆိုင်ရာ ဝိသေသများ ဖေါ်ဆောင်ထားသည်။ ရီဗာ ဂယ်လရီ ရန်ကုန် ကဲ့သို့သော ပြခန်းများတွင် ဤပညာရပ်ကို ခေတ်သစ်ဒီဇိုင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြသနေကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

သစ်သားထွင်း (Wood Carving) – ဝိညာဉ်နှင့် ပုံသဏ္ဍာန်ကို ထောင်တင်ထားမှု

မြန်မာ့ သစ်သားထွင်းပညာသည် ဘုရားပုထိုး၊ ကျောင်းဆောင်နှင့် နန်းတော်ဆောက်လုပ်ရေးတွင် ပြောင်လက်ပြီး မျိုးဆက်မှ မျိုးဆက်သို့ အနုပညာနှင့် ဘာသာပွဲကို တချိန်တည်း ဖန်ဆင်းပေးနေသည်။ မန္တလေး၏ Shwenandaw Monastery (ရွှေနန်းတော် ကျောင်းဆောင်) သည် မြန်မာ့ သစ်သားထွင်းပညာ၏ အမြင့်ဆုံးနမူနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉ ရာစုနှစ်ကတည်းက ဆောက်လုပ်ထားသည်။

ထွင်းထုမှုတွင် Sagaing ကျောင်းတော် ဆောက်ပစ္စည်းမှ ဆောက်ရာ သစ်ပင်ထည်ကိုသုံးသော ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုတ်များနှင့် ရိုးရာ ချစ်ဆဲး (chisel) ကိုပေါင်းစပ်ပြီး ပညာရပ်ကို ဆက်ဆောင်ကြသည်။ ဘုတ်ဂျူ (Nat) ပုံရိပ်များ၊ ဒြပ်မဟုတ်ဘဲ ဒြပ်ဖြစ်သော ကျောင်းဂပ်ပုံ၊ မာနတ်ဆင်ပုံ – ဤပုံစံများသည် မြန်မာ့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ပေါင်းထည်ကာ ဖန်ဆင်းထားသည်။ လောကနတ် ဂယ်လရီ ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ဤသစ်သားထွင်းများ ပြောင်ပြောင်တင့်တင့် ချပြနေသည်ကို ကိုယ်တိုင်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။

မြေထည် – ကြေးနန်းနှင့် မြေသွေး လက်မှုပညာ

မြန်မာ့ မြေထည်ပညာသည် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတွင်းနေ ဆင်ဇင်ဒေသများဖြင့် ထင်ရှားပြီး Twante (တွံတေး)၊ Sagaing နှင့် Monywa (မုံရွာ) တို့မှ ထုတ်လုပ်သော မြေထည်ပုံစံများသည် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ရပ်တည်နေသည်။ Twante Pottery သည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို မထိခိုက်ဘဲ ဓာတ်မပါသော (lead-free) ဖြင့် ပြုလုပ်ကြောင်း ချည်ချည်နောင်နောင် ဆင်ဆင်ခြင်ခြင် တည်ဆောက်ထားသောကြောင့် ဥရောပ ဈေးကွက်တွင် ဝင်ရောက်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။

ကြေးနန်း (Brass and Bronze) ပညာသည် ဘာသာရေး ကိရိယာများ – ဘုရားပုံ၊ ဘောဂ တစ်မျိုးမျိုး – ဖန်ဆင်းရာတွင် အဓိကကျသည်။ မန္တလေးနှင့် Sagaing တို့မှ ကြေးနန်းအပြင် Mandalay Bronze Casting သည် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော်သော ဓလေ့ဖြင့် ဘုရားပုံ ဖော်ထုတ်ရာတွင် ထင်ရှားသည်။

“မြန်မာ မြေထည်ပညာသည် ကြေးမုံနှင့် ရေနှင့် မြေကြီးနှင့် မီးဟု ဓာတ်တရားလေးပါး ပေါင်းစပ်ဖန်ဆင်းသောပညာဖြစ်ပြီး ဘုမ္မာဟူ၍ ဦးညွှတ်ရသောလက်ရာ ဖြစ်ပေသည်။”

ဓာတ်တိုင်ပန်း (Tapestry & Embroidery) နှင့် သြကာ (Kalaga)

Kalaga (သြကာ) သည် မြန်မာ့ ရိုးရာ ပိုးချည်နှင့် ကြည်ချည်ဖြင့် ချုပ်ထားသော အလှဆင်ပုံ-ဇာမျက်နှာပြင်ဖြစ်ပြီး ဘုရင်ခေတ် နန်းတော်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သော ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ Kalaga ထည်တွင် ဘုရားသမိုင်း (Jataka)၊ ရှင်ဘုရင်မင်းများ ၏ ကြိုးကိုင်ပုံ နှင့် မြင်ကွင်းများကို ချောင်းကွပ်ချည်ဖြင့် ဆင်ယင်ဖေါ်ညွှန်ထားသည်။

ဓာတ်တိုင်ပန်းအမျိုးအစားများတွင် Shwe Chi Doe (ရွှေချည်ဖြင့် ချုပ်ထားသော ရိုးရာဝတ်ထည်) – မြန်မာ့ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၌ ဝတ်ဆင်သော – သည် ဝနာမည်ကျော်ကြားသည်။ ၎င်းပညာကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ချည်မျှင် ၅,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ကြောင်းအထိ ဇကာအဆင်များ ထည့်သွင်းပြည့်ဝအောင် ဆောင်ရွက်ရပြီး တစ်ကွပ် ပြည့်မြောက်ဖို့ ၃ လမှ ၆ လ ကြာနိုင်သည်။ ဝစ်နက်စ် ကောလက်ရှင်း ကဲ့သို့သော ပြခန်းများတွင် ဤလက်ရာများ ပြသနေသည်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။

အမျိုးအစားများ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်း – ဝနာမည်ကျော် မြန်မာ့ ချေးများ

ဖန်ထည်နှင့် ကျောက်ထည် – ရှားပါးသောပညာ

မြန်မာ့ ဖန်ထည်ပညာကို ကျောက်ဆည်မြို့ (Kyaukse) တွင် ထင်ရှားပြီး ဖန်ဆောင်ကိုဖြင့် ဘုရားပုံ ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ မင်းဘုရင်ကာ ကွမ်းတော်ရွက်ဆောင် (ဖန်ဖြင့်ဆောင်ထားသော ကိရိယာ) ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ထင်ရှားသည်။ ဤပညာသည် မြင်မြင်ချင် ဒေသကျ ရသောပညာဖြစ်ပြီး ကျောင်းတော်ဆောင်ရွက်မှုတွင် ဆွေမျိုးဆက်ဆောင်ရွက်ကြသည်။

ကျောက်ထည်ပညာ – ဒုတိယ – တွင် Mandalay Marble Carving ကျောင်းတော်ဘုရားပုံများ ထွင်းထုဖန်ဆင်းသောပညာ – ထင်ရှားသည်။ ကျောက်မျက်နှင့် ကျောက်ကြမ်း (Jade) ကိုယ်ပိုင်မြန်မာ ထွင်းနည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြပြီး မင်းဘုတ် (Minbu) ဒေသမှ ဆားကျောက်ကိုလည်း ပညာရှင်များ အသုံးချကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့၏ အကောင်းဆုံး အနုပညာပြခန်း ၁၀ ခု ဆောင်းပါးတွင် ဤပစ္စည်းများ ပြသသော နေရာများ တွေ့ရှိနိုင်သည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ မေးမြန်းတတ်သောမေးခွန်းများ (FAQ)

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အမျိုးအစား မည်မျှ ရှိသနည်း?

မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ ပုံတူသတ်မှတ်ထားသောမှတ်တမ်းများ၌ မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အဓိကအမျိုးအစား ၁၀ မျိုး ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်: ချေးထည် (Lacquerware)၊ ပိုးချည်ရက်ကန်း (Silk Weaving)၊ ငွေထည် (Silverware)၊ ရွှေထည် (Goldwork)၊ သစ်သားထွင်း (Wood Carving)၊ မြေထည် (Pottery)၊ ကြေးနန်း (Brass/Bronze Casting)၊ Kalaga သြကာ (Embroidery)၊ ဖန်ထည် (Glasswork) နှင့် ကျောက်ထည် (Stonework) ဟူ၍ ဆိုရသည်။ ဒေသတစ်ခုစီ၏ ထူးခြားသောနည်းစနစ်နှင့် ကြမ်းဥပကရဏများ ကွဲပြားမှုကြောင့် ဤ ၁၀ မျိုး ကနေ ၃၀ ကျော်အောက်ပိုင်းအမျိုးအစားများ ဆင့်ကဲထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ပညာရှင်များ သတ်မှတ်ကြသည်။

ပုဂံ ချေးထည်ကို ဘယ်မှာ ဝယ်ယူနိုင်သနည်း?

ပုဂံ ချေးထည်ကို တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူနိုင်သောနေရာများမှာ ပုဂံမြို့ ချေးထည်ကျောင်း (Pagan Lacquerware School & Workshop)၊ ပုဂံ Old Market နှင့် Nyaung Oo Market တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနှုန်းသည် ငွေကြေးကားလုပ်သောပစ္စည်း၏ အရွယ်အစား၊ ဆင်ဆင်ချွန်ချွန်မှုနှင့် ချေးကြာသုတ်ဆင့် (Layer) ပေါ် မူတည်ကာ MMK ၅,၀၀၀ မှ MMK ၅ သိန်းကျော်ထိ ကွာခြားနိုင်သည်။ ကုန်ကောင်းမားသော ချေးထည်ကို စစ်ဆေးရာတွင် ဆင်ဆင်ချွန်ချွန်မှု၊ ရောင်ပြန်မှု ညီညာမှုနှင့် ချေးကြာများ ညီညာမှုတို့ကို ကြည့်ကြသည်။ Online ဝယ်ယူမှုအတွက် ဈေးကွက်နှင့် Online Shops လမ်းညွှန်ကို ကြည့်ပါ။

မြန်မာ့ ဒေသဆိုင်ရာ လက်မှုပညာ ကွဲပြားချက်များ ဘာတွေ ရှိသနည်း?

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသတိုင်းနီးပါးသည် ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော လက်မှုပညာကို ဆောင်ကြသည်။ မန္တလေးသည် ချေးထည်၊ ငွေထည်နှင့် သစ်သားထွင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မှ Inle Lake ဒေသသည် Lotus Fiber ချည်ထည်နှင့် ငွေလက်ဆောင်ပစ္စည်းများ ထုတ်ကြသည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ဒေသဆိုင်ရာ ဝေါဟာရပုံများ ဆင်ယင်ထားသော ချည်ထည်များ ထုတ်ကြောင်းဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဝါချည်နှင့် ပိုးအမျှင် ပေါင်းစပ်ထားသော ချည်ထည်ပညာ ပြောင်ပြောင်တင့်တင့် ရှိပြီး ကရင်ပြည်နယ်တွင်မူ Karen Weaving ဒေသပိုင်ဆိုင်သောဒစ်ဂျိုဒီဇိုင်းများ ထင်ရှားသည်။ ဒေသတစ်ဒေသနှင့် တစ်ဒေသ ကြမ်းဥပကရဏ၊ ဆောင်ကျင်ပုံ၊ ဒီဇိုင်းသင်္ကေတ ကွဲပြားမှုကြောင့် ဝန်တင်ကုန်တစ်ကွပ်ပင် ဒေသတစ်ခုကိုကိုယ်စားပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုရသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများ UNESCO မှ အသိအမှတ်ပြုထားသလား?

UNESCO သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ Intangible Cultural Heritage (ICH) ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍ ၁၄ ခုကို မှတ်ပုံတင်ရေးဆောင်ရွက်ထားပြီး ၎င်းတို့တွင် လက်မှုပညာနှင့် ဆိုင်သောကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် UNESCO ၏ Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး ချေးထည်ပညာ၊ ရိုးရာ ဂီတ ပညာနှင့် လက်မှုပညာများကို ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ် Agenda ရောက်သည်ထိ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသွားရန် ကတိကဝတ်ချုပ်ဆိုထားသည်ဟု UNESCO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Report တွင် ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ Online မှ ဝယ်ယူမှာ ဘာတွေ သတိထားရမလဲ?

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ Online ဝယ်ယူသောအခါ သတိထားသင့်သည့်အချက်များမှာ: (၁) ကုန်ကောင်းစစ်ဆေးနိုင်ရန် Artisan Certification ရရှိသောပြောင်ကိုသာ ဝယ်ကြသည်၊ (၂) ဓာတ်ပုံနှင့် အမှန်ကုန်ပစ္စည်းမကိုက်ညီမှု (Misrepresentation) ကာကွယ်ရန် Verified Seller ကိုသာ ရွေးချယ်ကြသည်၊ (၃) ကြေးနန်းနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ စစ်မှန်ကြောင်း Lab Certification ရှိဖို့ စစ်ဆေးသင့်သည်၊ (၄) Shipping ကာကွယ်ရေးအတွက် ချေးထည်ကဲ့သို့ ကျိုးပဲ့လွယ်သောပစ္စည်းများ Double-Boxed လုပ်ကြောင်း အတည်ပြုကြသည်၊ (၅) Return Policy ကို ကြိုတင်စစ်ဆေးကြသည်ဟု မြန်မာ့ ရိုးရာ ကုန်သည် အသင်းချုပ်မှ ညွှန်ကြားထားသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ယူနိုင်သော နေရာများ ရှိသလား?

မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ကြားနိုင်သောနေရာများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှိသည်။ ပုဂံတွင် Pagan Lacquerware School & Workshop မှ ၁ ရက်မှ ၁ ပတ်ကြာ Short Course ဖြင့် ချေးထည်ပညာ သင်ကြားပေးသည်။ မန္တလေး Myanmar Traditional Art & Crafts School (ဝင်ကြည့်နိုင်) မှ ပိုးချည်ရက်ကန်း၊ ငွေထည် နှင့် သစ်သားထွင်းပညာများ သင်ပေးသည်။ Inle Lake ဝန်းကျင်တွင် Lotus Fiber Weaving Workshop ဖြင့် ၁ ရက် Experience Tour ရနိုင်သည်။ မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ILO ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော Vocational Training Program များတွင်လည်း လျှောက်ထားနိုင်ကြောင်း ILO Myanmar မှ ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ ကဏ္ဍ၏ အနာဂတ် ဘယ်လို ဖြစ်မလဲ?

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ ကဏ္ဍ၏ အနာဂတ်ကို ပညာရှင်တော်တော်များများ မြင်ကြသည်မှာ – Digital Craft Tourism ၊ E-Commerce Integration နှင့် Sustainable Material ကိုသုံးသော ဒီဇိုင်းသစ်များ – တို့ဖြင့် ကဏ္ဍ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမည်ဟု မျှော်မှန်းကြသည်။ UNESCO ၏ Creative Cities Network နှင့် ITC Ethical Fashion Initiative တို့ ပူးပေါင်းကာ မြန်မာ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ကို တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်ရန် လမ်းဖွင့်ပေးနေသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ASEAN Crafts Exhibition တွင် မြန်မာ့ ချေးထည်နှင့် ပိုးထည်များ ပါဝင်ပြသနိုင်ဖွယ်ရာ ရှိကြောင်း ASEAN Secretariat မှ ကြေညာချက်ထုတ်ကာ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများ ဈေးကွက်တန်ဖိုး နှင့် ဝယ်ယူသည့်အခါ ဂရုစိုက်ရမည့်အချက်များ

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူရာတွင် စစ်မှန်သော ရိုးရာပစ္စည်းနှင့် စက်ရုံထုတ်ပစ္စည်းကို ခွဲခြားနိုင်ရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ UNESCO ၏ 2023 ခုနှစ် မြန်မာ့ မူရင်းပစ္စည်းဆိုင်ရာ လေ့လာမှုအရ ဈေးကွက်ရှိ ချေးထည်ပစ္စည်းများ၏ ၄၀ ရာနှုန်းကျော်သည် ပုဂံ မူရင်းမဟုတ်ဘဲ ကျောင်ကျော်နှင့် ချော်ကောင်မြို့မှ ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဝယ်သူများသည် အောက်ပါ အချက်များကို စစ်ဆေးသင့်သည်။

ပထမဦးစွာ ချေးထည်စစ်မှန်မှုကို စစ်ဆေးရန် မျက်နှာပြင်ကို မီးနှင့် နီးကပ်စွာ ကြည့်ပါ။ မူရင်း ဝါးချေးထည်သည် မညီမညာ မျက်နှာပြင်နှင့် ရော်ဂင်နောက်ခံကို ဖော်ပြသည်။ စက်ရုံထုတ်သည် အလွန်ပြောင်လဲ၍ တူညီမှုရှိသည်။ နှစ်ဦး ပေါင်းတစ်ခုကို ဖမ်းကြည့်ပါ။ စစ်မှန်သော ချေးထည်သည် ဆွဲဆန့်ကြည့်ပါက ငယ်သောနေရာ ပြောင်းလဲသွားသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး အတုသည် ကြောင်တောင်မဖြစ်ဘဲ ဖောင်းကွဲသွားနိုင်သည်။

ဈေးနှုန်းဆိုင်ရာ မှတ်ချက်အနေဖြင့် Pagan Lacquerware Center ၏ 2024 ခုနှစ် စျေးနှုန်းလမ်းညွှန်အရ စစ်မှန်သော ပုဂံ ချေးထည် လက်တွန်းပန်းကန် တစ်ခုသည် ကျပ် ၅,၀၀၀ မှ ၅၀,၀၀၀ အထိ ကွာဟနိုင်သည်။ ငွေထည်ပစ္စည်းများတွင် Myanmar Silver Crafts Association 2024 စစ်တမ်းအရ စစ်မှန်သော မောင်းခတ်ငွေထည် ဆောင်းဦးထုပ်တစ်ခုသည် ၉၂.၅ ရာနှုန်း ငွေဓာတ်ပါဝင်မှုဖြင့် ကျပ် ၂,၅၀၀ မှ ၄,၀၀၀ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။

ဝယ်ယူသည့်အခါ တတ်သိသော မြို့နယ်ဆိုင် သို့မဟုတ် မြန်မာ့ မူရင်းကုန်ပစ္စည်း အသိအမှတ်ပြုထားသည့် Myanmar Crafts Council (MCC) မှတ်ပုံတင်ဆိုင်များသို့သာ ဦးတည်ဝင်ရောက်ရန် Myanmar Tourism Federation 2024 ညွှန်ကြားချက်က အကြံပြုသည်။ ဆိုင်ကယ်ဝင်ဆိုင် မဟုတ်ဘဲ မြို့မဆိုင်များသည် ကုန်ပစ္စည်း စစ်မှန်မှု ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း အဆိုပါ ညွှန်ကြားချက်တွင် ဖော်ပြသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ ကျင့်ကြံသင်ယူလိုသူများအတွက် လေ့ကျင့်ရေး လမ်းညွှန်

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများကို ကျွမ်းကျင် စွာသင်ယူလိုသူများအတွက် အောက်ပါ အဆင့်ဆင့် နည်းလမ်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်ကြောင်း Traditional Arts and Crafts of Myanmar Institute (TACMI) ၏ 2023 ခုနှစ် သင်ကြားရေး လမ်းညွှန်တွင် ဖော်ပြသည်။

ချေးထည် ပညာသင်ယူမည်ဆိုပါက ပုဂံမြို့ရှိ Shwe War Thein Lacquerware Workshop တွင် ၅ ရက်မှ ၂ ပတ်ကြာ အခြေခံသင်တန်းများ ရရှိနိုင်သည်။ သင်တန်းကြေး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျပ် ၁၅,၀၀၀ မှ ၄၅,၀၀၀ ကြားဖြစ်ပြီး ပစ္စည်းကိရိယာများ ပါဝင်သည်။ ပထမနေ့တွင် ဝါးပြားကို ချေးရည်ပိုးကြောင်း (မျဉ်းပြားနည်း) ဖြင့် ဖြေးဖြေးအဖုံးပေးခြင်း၊ ဒုတိယနေ့တွင် ပထမအလွှာ ချေးရည်ကို ပျဉ်းတံဖြင့် ညီညာစွာ လိမ်းချခြင်းနှင့် ညနေ ၁၂ နာရီ မြေထဲ ဖိုးဖိုးနေရာ ဆောင်ကြဉ်းခြင်းနည်းကို လေ့ကျင့်ရသည်။

ချည်ထည် ရက်ကန်းပညာ လေ့ကျင့်ရန် ရှမ်းပြည်နယ် ဣင်းလေးကန်ဒေသ ရှိ Inle Heritage Foundation ၏ ချည်ထည် သင်တန်းကို TACMI 2023 ညွှန်ကြားချက်က ပထမဦးစားပေးအနေဖြင့် ထောက်ခံသည်။ ၂ ပတ်ကြာ ကနဦး သင်တန်းတွင် ကြောင်ချည်ကို ချည်ပြားဆိုင်းနာ ဖြင့် ဆြွဲနှင့် ချည်ချောင်းရယူနည်း၊ ရောင်ဆိုးနည်း (သဘာဝ ပင်ရိုင်းပင်ဆေးဖြင့်) နှင့် ဆော့ပုဆိုးဒီဇိုင်း ရက်ကန်းတင်နည်းကို လေ့ကျင့်ပေးသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် သင်တန်းကြေးသည် နိုင်ငံသားများ ကျပ် ၂၅,၀၀၀ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသားများ USD 80 ဖြစ်သည်ဟု Inle Heritage Foundation ၏ ၂၀၂၄ ရာသီကာလ ညွှန်ကြားစာတွင် ဖော်ပြသည်။

ငွေထည်ပညာ ကျင့်ကြံလိုသူများသည် မန္တလေးမြို့ ၂၆ လမ်းနှင့် ၇၇ လမ်းထောင့်ဝိုင်းရှိ မောင်းခတ်သမားများ ရပ်ကွက်သို့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ Myanmar Silver Craftsmen Guild 2024 မှတ်တမ်းအရ ငွေထည်မောင်းခတ် ကျွမ်းကျင်မှုကို ၁ နှစ်မှ ၃ နှစ် အတွင်း ရရှိနိုင်ပြီး ပထမ ၃ လသည် ကိရိယာ ကောင်းမွန်စွာ ကိုင်တတ်ဖို့ နှင့် ဒင်္ဂါးပြားအနုဝေဖန်ရေးအပိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပညာသင်ယူမှုတွင် ကျပ် ၅,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ကြား ကနဦးကိရိယာ ငွေကုန်ကျမှု ရှိနိုင်ကြောင်း ၎င်း Guild မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြသည်။

Related Reading

• မြန်မာ့ရိုးရာလက်မှုပညာများ – ဈေးကွက်မှ Online Shops အထိ
• မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ တင်ပို့ရောင်းချနည်း — ဥပဒေ၊ Etsy/Amazon နှင့် နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်
• မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ယူနည်း — သင်တန်း၊ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ကုန်ကျစရိတ်
• ပုသိမ် ဖျာရက် — မြန်မာ့ ရိုးရာ ဖျာရက်ပညာ နာမည်ကြီးဆုံး လုပ်ငန်းများ သုံးသပ်ချက်
• မန္တလေး ပုတီးစေ့ လက်မှုပညာ — နာမည်ကြီး လုပ်ငန်းများနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ရွေးချယ်ခြင်း သုံးသပ်ချက်

အမြင်ကွင်းကျယ် – မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ ဂလိုဘယ်စီးကြောင်း

ကမ္ဘာ့ Craft ဈေးကွက်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် USD ၇၅၀ ဘီလီယံကျော်သို့ ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၉ ခုနှစ်ထိ ၈ – ၁၀% နှစ်စဉ်တိုးတက်နှုန်း ရနိုင်ကြောင်း UNCTAD Creative Economy Report မှ ဖော်ပြထားသည်။ ဤတိုးတက်မှု ဒိုင်နမစ်တွင် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများ – ချေးထည်၊ ပိုးထည်၊ Kalaga – တို့သည် Authentic & Sustainable Product ဒေါင်မှ ကမ္ဘာ့ Slow Fashion Movement နှင့် ပေါင်းကာ ဝင်ရောက်နိုင်ဖွယ်ရာ ရှိသည်ဟု ဈေးကွက်ပညာရှင်များ ဆန်းစစ်ကြသည်။

ရန်ကုန်မြို့တွင်လည်း ခေတ်သစ် အနုပညာပြခန်းများ – နယူးဇီရို အနုပညာနေရာ ကဲ့သို့သောနေရာများ – တွင် ရိုးရာ လက်မှုပညာကို ခေတ်သစ် Design နှင့် ပေါင်းစပ်ပြသသောပြပွဲများ ကျင်းပဆောင်ရွက်နေပြီး မျိုးဆက်ငယ် Artist များသည် ရိုးရာနည်းစနစ်ကို Branding နှင့် E-Commerce ဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ကို ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။

ရင်းမြစ်များ (Sources)

• UNESCO Intangible Cultural Heritage Myanmar – မြန်မာ ICH မှတ်တမ်း
• International Labour Organization (ILO) Myanmar – မြန်မာ့ အလုပ်သမားကဏ္ဍ ၂၀၂၃ စာတမ်း
• UNCTAD Creative Economy Report – ကမ္ဘာ့ Craft ဈေးကွက် ခန့်မှန်းတန်ဖိုး
• International Trade Centre (ITC) – Myanmar Craft Export Data 2024

ရန်ကုန်မြို့၏ ကော်ဖီယဉ်ကျေးမှု – Third Wave Coffee မှ ရိုးရာလက်ဖက်ရည်ဆိုင်အထိ