အနှစ်ချုပ်
မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုရင်ခွင်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး၊ ပုတီးစေ့ ချည်ရက်ခြင်းနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ပေါင်းစပ် လက်မှုပညာသည် ထိုမြို့၏ အထင်ကရ ကိုယ်ပိုင်သက်သေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ UNESCO ၏ ကမ္ဘာ့မသာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် မှတ်တမ်းများအရ မြန်မာ့ ရိုးရာ ပုတီးစေ့ ပညာသည် ၁၉ ရာစု မင်းဆက်တော် ကောင်ကုသ ဂိုဏ်းများ ထွန်းကားခဲ့ကတည်းက ဆက်ဆံ ကတည်းက ဆက်ဆံ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက်...
မာတိကာ
- 1 မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာ၏ သမိုင်းကြောင်း
- 2 ကျောက်မျက်ရတနာ အမျိုးအစားများနှင့် ပုတီးစေ့ ဒီဇိုင်း
- 3 နာမည်ကြီး မန္တလေး ပုတီးစေ့ လုပ်ငန်းများနှင့် ဆိုင်များ
- 4 ရည်ညွှန်း ဈေးနှုန်း ဇယားနှင့် ကျောက်မျက် အမှတ်တံဆိပ်များ နှိုင်းယှဉ်ချက်
- 5 အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များ
- 5.1 အားသာချက်များ
- 5.2 အားနည်းချက်များ
- 6 တခြား မြို့များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပုတီးစေ့ ဈေးကွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်မှု
- 7 ဝယ်ယူသောအခါ သတိပြုရမည့် အချက်များ
- 8 မြန်မာ ပုတီးစေ့ ပညာ ဆောင်ရွက်ရေး ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ရည်ညွှန်းကိုင်ဆောင်ချက်များ
- 9 မေးမြန်းဖွယ်ရာ မေးခွန်းများ (FAQ)
- 9.1 မန္တလေး ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် ဝယ်ယူရာတွင် မည်သည့် ဈေးနှုန်း မျှော်မှန်းသင့်သနည်း
- 9.2 စစ်မှန်သော မန္တလေး ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ကို မည်သို့ စစ်ဆေး နိုင်သနည်း
- 9.3 မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကြောကွင်းကို Online မှ ဝယ်ယူ နိုင်သနည်း
- 9.4 မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဝတ်ဆင်မှု ဗုဒ္ဓဘာသာ ဓလေ့ နှင့် ဆက်နွှယ်ပုံ မည်သို့ ရှိသနည်း
- 9.5 မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် ကဏ္ဍ ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အနာဂတ် မည်သို့ ဖြစ်မည်နည်း
- 9.6 မြန်မာ ပုတီးစေ့ ပညာ သင်ယူနိုင်သော နေရာများ ရှိသနည်း
- 9.7 မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကို ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်တွင် တင်ပို့ ရောင်းချနိုင်သလော
- 10 Related Reading
- 11 ကိုးကားချက်များ
မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုရင်ခွင်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး၊ ပုတီးစေ့ ချည်ရက်ခြင်းနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ပေါင်းစပ် လက်မှုပညာသည် ထိုမြို့၏ အထင်ကရ ကိုယ်ပိုင်သက်သေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ UNESCO ၏ ကမ္ဘာ့မသာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် မှတ်တမ်းများအရ မြန်မာ့ ရိုးရာ ပုတီးစေ့ ပညာသည် ၁၉ ရာစု မင်းဆက်တော် ကောင်ကုသ ဂိုဏ်းများ ထွန်းကားခဲ့ကတည်းက ဆက်ဆံ ကတည်းက ဆက်ဆံ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် လုပ်ငန်းသည် မြန်မာ့ ကျောက်မျက်ရတနာ ကဏ္ဍတွင် ကာလရှည်မြင့်ပြီး ပြည်တွင်း ပြည်ပ ဈေးကွက် နှစ်ဦး ပါဝင်ကာ မိသားစု တစ်ဆက် မဆက် ဆင်းသက်လာသော အတတ်ပညာများဖြင့် ကျောင်းမထားသော ကျွမ်းကျင်သူ ၅၀,၀၀၀ ကျော် ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းကို ထိန်းသိမ်းပေးနေသည်ဟု ILO Myanmar Country Office ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာ၏ သမိုင်းကြောင်း
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ချည်ရက်ပညာသည် ၁၈ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကို ဦးဆောင်သည့် ကုန်သည် ဂိုဏ်းများ ကနေ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု သမိုင်းသုတေသနများက ဆိုကြသည်။ ထိုကာလတွင် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ ဆင်ယင်ဝတ်ဆောင်ရန် ချည်ဆောင်ဆောင် ပုတီးစေ့ ကြောကွင်း နှင့် ဦးဆောင်ပုတီး များ ကို ချစ်ကြည်နှစ်သက်သောမင်းများ တောင်းဆိုသောကြောင့် ထိုအတတ်ပညာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု Wikipedia – Mandalay ဝင်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ကျွမ်းဝင် နိုင်သည်။ မင်းဆက်တော် ကျဆုံးပြီးနောက်ပိုင်း ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ရောက်ရှိမှုကြောင့် ချိုင်နာ ပွဲကုန်ရောင်းဝယ်သူများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ကာ ပုတီးစေ့ ကုန်ပစ္စည်းများ ဖောင်ဖတ် ယူဆောင်ကာ ဈေးကွက် ချဲ့ပြန့်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ၁၉၄၂–১৯ৄ5 ကာလတွင် မန္တလေးမြို့ ပြန်လည် တည်ဆောက်ရင်း ပုတီးစေ့ ပညာရှင်တို့သည် ကျောက်မျက်ရတနာ ချိတ်ဆက်မှု ကို ပိုမို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖွင့်ဟသည့် ကာလ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ကာလ ဆိုရှယ်လစ် အစိုးရ အောက် လက်မှုပညာ မဟာဗျူဟာ သတ်မှတ်ရာ မည်မျှ ရောင်းနိုင်ခဲ့သည် မပြောနိုင်သော်လည်း မိသားစုနည်းဖြင့် ဆက်ကပ်ထမ်းဆောင်ကြပြီး အချို့ ကျောင်းသင် မရသော ကျွမ်းကျင်သူများသည် မိသားစုအချင်းချင်း ဆက်ခံကာ ပညာကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။
ကျောက်မျက်ရတနာ အမျိုးအစားများနှင့် ပုတီးစေ့ ဒီဇိုင်း
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာတွင် အသုံးများသော ကျောက်မျက်ရတနာ အမျိုးအစားများ ကို သိနားလည်ခြင်းသည် ဝယ်သူ တစ်ဦးအတွက် အရေးပါသော ပထမ ဆုံးလှမ်း ဖြစ်သည်။ ကျောက်မျက် ဦးစားပေး မည်မျှ ကွဲပြားသလဲ ဆိုသည်ကို အောက်ပါ ဇယားတွင် ကြည့်နိုင်သည်။
| ကျောက်မျက် အမျိုးအစား | မြန်မာဘာသာ အမည် | အဓိက ထုတ်ကုန်နေရာ | ပုတီးစေ့ ဈေးနှုန်း (ကျပ်/ခြောက်ပိဿာ) | ထူးခြားချက် |
|---|---|---|---|---|
| Jade (Jadeite) | ကြေး / ကျောက်စိမ်း | ဖားကန့် | သောင်း ၅ – ဆယ်သိန်း | ကမ္ဘာ့ ၉၀% မြန်မာမှ ထွက် |
| Ruby | နိုဘဲ / ကြာပွင့်ကျောက် | မော်ဂိုး | သိန်း ၁ – ကော်တိ ၁ | Pigeon Blood ကို ရင်ဆိုင် ကြသည် |
| Sapphire | ညောင်ရမ်း ကျောက် | မော်ဂိုး၊ ဟောင်ကေင်ဆောင် | သောင်း ၃ – သိန်း ၅ | နက်ပြာ မှတ် ဖမ်းစားသည် |
| Pearl | ပုတီး ရေပုတ်ဆေး | မော်ကမ်း | သောင်း ၁ – သောင်း ၅ | သဘာဝ သမုဒ္ဒရာ ပုတ်ရေ မှ ထွက် |
| Amber (Burmite) | ဆင်ကျောင်း ကျောက် | မြဝတီ၊ မြူဆေး | သောင်း ၅ – သိန်း ၁ | ဒိုင်နိုဆောနှင့် ပင်ကိုနှင်း ပါသည် |
ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ ချည်ရက်ရာတွင် မန္တလေး ပညာရှင်တို့သည် ကျောက်၏ ဆောင်ကောင်းမွန်မှု (color zoning)၊ ကြည်ပြာ (clarity)၊ ဖြတ်ပုံ (cut) နှင့် ချိတ်ဆက်မှု အချိုး (bead proportion) ဆိုသော အချက်လေးချက် ကို ဦးစားပေး စစ်ဆေးသည်ဟု မန္တလေး ကျောက်မျက် မြောက်သင် ကျောင်း မှ ဆရာတော်တစ်ပါး ၏ မိန့်မှာချက်တွင် ဖော်ပြသည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ ဆောင်းပါးတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း ပုတီးစေ့ ပညာသည် လက်ထည် ပညာ၏ ကျဉ်းမြောင်း ဖြစ်သော်လည်း ရပ်တည်မှု ကြီးမားသော ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။
နာမည်ကြီး မန္တလေး ပုတီးစေ့ လုပ်ငန်းများနှင့် ဆိုင်များ
မန္တလေးမြို့ ကြေးမုံ ဈေး (Zeigyo Market) ဝိုင်းကျောင်း ဆိုင်ကွင်းများနှင့် ၈၃ လမ်း ကျောက်မျက် ဈေးသည် ပုတီးစေ့ ဝယ်ယူသူများ၏ ဦးစားပေး ဧည့်ဆောင်နေရာ ဖြစ်သည်။ အောက်ပါ လုပ်ငန်းများသည် ဒဿမ ကျော်သော ကာလ ဆက်ဆက် မျိုးဆက် ဆင်းသက်လာကာ မြောင်မာသော ထုတ်ကုန် နှင့် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေကြသည်။
- ဦးချစ်မောင် ကျောက်မျက် ဆိုင် (U Chit Maung Gems) – ၈၃ လမ်းနှင့် ၂၆ လမ်း ထောင့်တွင် တည်ရှိပြီး ကျောက်စိမ်း ပုတီးစေ့ ချည်ပွဲများ ကို မိသားစု ရိုးရာနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ကာ တာဝန်ခံ ရောင်းချသည်။ ဈေးနှုန်း ကျပ် ၅ သောင်း မှ သိန်းဆယ်ဂဏန်း ကျော် ထိ ရှိသည်။
- မောင်မောင် ဂျွမ်ခ် (Maung Maung Gems & Beads) – ဟင်းဂေါ ဈေး၏ နောက်ဘက် တွင် တည်ရှိပြီး Pearl နှင့် Amber ပုတီးစေ့ ကို ကမ္ဘာ့ ဝယ်သူများ မှာကြားနိုင်ရန် Online ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချသည်။
- မင်းသားမဟာ ကျောက်မျက် ကုမ္ပဏီ (Mingalar Gem Co.) – မန္တလေး ကျောက်မျက် ရောင်းဝယ်ရေး ကျွမ်းကျင်သူများ မမ်ဘာဖြင့် ဖွဲ့ပြီး ISO-ဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုဦးတည်ကာ ကြောကွင်း ဒီဇိုင်းများ နိုင်ငံတကာ ဝယ်သူများ ထံ ထုတ်ပေးသည်။
- ဧရာ ကျောက်မျက် ပြပွဲ (Ayeyar Gems Exhibition) – နှစ်ပတ်လည် ပုတီးစေ့ ဒဿမ ပြပွဲ ကျင်းပပေးကာ မြန်မာ ကျောက်မျက် အသင်းချုပ် (Myanmar Gems Enterprise) နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်။
“မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာသည် ကျောက်မျက်ကို ချည်ရောက်သည့် ပညာ မဟုတ်ဘဲ ဇာတ်လမ်း တစ်ပုဒ်ကို ချည်ဆောင်မှုဖြင့် ထုတ်ဖော်သည့် ပညာ ဖြစ်သည်။”
ရည်ညွှန်း ဈေးနှုန်း ဇယားနှင့် ကျောက်မျက် အမှတ်တံဆိပ်များ နှိုင်းယှဉ်ချက်
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဈေးကွက်တွင် ဝယ်ယူသည့်အခါ ကျောက်မျက် အမျိုးအစားနှင့် ဒီဇိုင်း ရှုပ်ထွေးနှုန်း ပေါ်မူတည်ကာ ဈေးနှုန်းများ ကွဲပြားနိုင်သည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် ၂၀၂၅ – ၂၀၂၆ ဈေးကွက် ဒေသ အချက်အလက်များ ပေါ်တွင် အခြေပြုသည်။
| ပုတီးစေ့ အမျိုးအစား | ကျပ် ဈေးနှုန်း (ပြည်တွင်း) | USD ခန့်မှန်း (တင်ပို့) | အချိတ် ပုံသဏ္ဌာန် | ဖောက်သည် အဆင့် |
|---|---|---|---|---|
| ကျောက်စိမ်း (Jadeite) ပုတီးကြောကွင်း | ကျပ် ၅ သောင်း – ၅ သိန်း | $30 – $300 | ဖိုင်တိုက် / ပြားပြား | လတ်တလော ဝယ်သူ / Collector |
| Ruby ပုတီးစေ့ ကြောကွင်း | ကျပ် ၁ သိန်း – ကျပ် ၂ ကော်တိ | $60 – $1,200+ | ဆောက်ပုံ / ၂ လုံးစပ် | ကောလက်တာ / မွေးနေ့ လက်ဆောင် |
| စစ်မှန် ပုတ်ရေ ပုတီး (South Sea Pearl) | ကျပ် ၂ သောင်း – ၃ သိန်း | $15 – $180 | ကြောကွင်း / တစ်ထပ် | ဝတ်ဆင် / ဧည့်ခံ |
| Amber (Burmite) ပုတီးစေ့ | ကျပ် ၁ သောင်း – ၁ သိန်း | $8 – $60 | မျာ / ဆောင်ကောင်မွန် | ကျပ်သောင်း ၁ ဂဏန်း ဝယ်သူ |
| သနပ်ကျောက် (Serpentine) ပုတီး | ကျပ် ၃,၀၀၀ – ၁ သောင်း | $2 – $7 | ပုံမှန် ကြောကွင်း | မိမိကိုယ်တိုင် / Souvenir |
မြန်မာ့ ကျောက်မျက် ဈေးနှုန်းများ ကြောင့် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ တင်ပို့ ရောင်းချနည်း ဆောင်းပါးကို ဖတ်ကြည့်ပြီး နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက် တတ်ကျွမ်းနားလည်ခြင်းသည် ထုတ်ကုန်ချဲ့ ဒီဇိုင်နာများ အတွက် အထူး အသုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။
အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များ
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ ကို ကောင်းမွန်သော ဝယ်သူတစ်ဦး သိရှိသင့်သည်။ ဤသုံးသပ်ချက်တွင် ပင်ကိုယ် ဝင်ရောက် စစ်ဆေးမှုနှင့် ကျောက်မျက် ကမ္ဘာ့ ဗဟုသုတ ပြည်တွင်း ဈေးကွက် စစ်တမ်းများ ပေါ်တွင် အခြေပြုကာ ဆန်းစစ်မှု ပြုသည်။
အားသာချက်များ
- စစ်မှန်မှု မြင့်မား: မန္တလေး ဖားကန့် ကျောက်စိမ်းများသည် ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုး မြင့်မားသော Jadeite ဖြစ်ပြီး စစ်မှန်သော မြန်မာ မူရင်း ထုတ်ကုန် ဖြစ်သည်။
- လက်ဖြင့် ချည်ရောက် ပညာ: စက်ဖြင့် ထုတ်ကုန်မဟုတ်ဘဲ ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင် လက်ဖြင့် ချည်ရောက် ပညာ ဖြစ်သဖြင့် ထူးကဲသော ဒီဇိုင်း ရရှိနိုင်သည်။
- ဈေးနှုန်း ပြိုင်ဆိုင်မှု: ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင် ပုတီးစေ့ ဈေးကွက်နှင့် ယှဉ်ကြည့်လျှင် မန္တလေး ဈေးနှုန်းများ ၂၀ – ၄၀% ပိုသက်သာသည်ဟု ၂၀၂၃ ASEAN Gem Market Report တွင် ဖော်ပြသည်။
- ယဉ်ကျေးမှု မြင့်မားမှု: မြန်မာ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဓလေ့ဆုံ ပုတီး ဝတ်ဆောင်မှုသည် ဝယ်သူ ပေါ်မူတည်ကာ နက်ရှိုင်းသော အဓိပ္ပါယ်ကို ပေးသည်။
- မှာကြားနိုင်: ဝယ်သူ လိုချင်သော ဒီဇိုင်း၊ ကျောက်မျက် ပေါင်းစပ်မှုနှင့် ပမာဏ တို့ကို ပညာရှင်နှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ကာ မှာကြားနိုင်သည်။
အားနည်းချက်များ
- စစ်မှန်မှု စစ်ဆေး ခက်ခဲ: ပြည်တွင်း ကျောက်မျက် စစ်ဆင်ရေး အတွေ့ အကြုံ မရှိသော ဝယ်သူများ စစ်မှန်မဟုတ်သော ကျောက် ဝယ်မိနိုင်ချေ ရှိသည်။ GIA (Gemological Institute of America) ဆောင်ရွက်မပြုဘဲ ဝယ်ယူ ပါက ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။
- ဖောက်သည် ဝန်ဆောင်မှု ကွာဟချက်: မိသားစု လုပ်ငန်းများတွင် English နှင့် ဆက်သွယ်မှု အဆင်ပြေမည် မဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကား တားဆီးမှု ရှိနိုင်သည်။
- နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး ကန့်သတ်မှု: ၂၀၂၁ ပြည်သူ့ စစ်ကောင်စီ ပြောင်းလဲမှုနောက်ပိုင်း ကုန်သွယ်ရေး ကန့်သတ်မှုများ ကြောင့် တင်ပို့ ဝယ်ယူမှုတွင် လုပ်ငန်းသုံး ရှုပ်ထွေးမှုများ ပိုမို ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု UNODC Myanmar စစ်တမ်းတွင် သတိပြုဆောင်ရွက်ရန် ဖော်ပြသည်။
- ကမ္ဘာ့ ကုန်သွယ်ရေး မတည်မြဲမှု: ကျောက်မျက် ကမ္ဘာ့ ဈေးနှုန်း ကူမင်းတော်မူခြင်းမှ ဧက မည်တတ်ဟု ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသေးသော ဝယ်သူ ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။
“စစ်မှန်သော မန္တလေး ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ ကြောကွင်း တစ်ချောင်းသည် မိသားစု ၏ ဝမ်းသာ တိုင်သော မှတ်တမ်း ဖြစ်သည် – ဒီဇိုင်နနှင့် အပြတ်ဖြတ်မှုတိုင်းတွင် ပညာရှင်၏ ဘဝ ထဲ ထည့်ထားသည်။”
တခြား မြို့များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပုတီးစေ့ ဈေးကွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်မှု
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဈေးကွက်ကို ရန်ကုန် ဆောင်ဗိုင်းဒင်နှင့် ချင်းမိုင် (ထိုင်း) ဈေးကွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းသည် ဝယ်သူ အတွက် ကောင်းမွန်သော ရည်ညွှန်းဂုဏ်ချက် ဖြစ်သည်။ ဤနိုင်ငံတကာ ဈေးကွက် ကွာဟချက်ကို မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာများ – ဈေးကွက်မှ Online Shops အထိ ဆောင်းပါးတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်ဆံ ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
မန္တလေးသည် မူရင်း ရင်းမြစ် (source market) ဖြစ်သောကြောင့် ဈေးနှုန်းနှင့် ရရှိနိုင်မှုတွင် သာသာ ကျော်ဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ချင်းမိုင် ဈေးကွက်သည် ပြောင်းလဲဝန်ဆောင်မှု ပိုမို ကောင်းမွန်သော်လည်း ဈေးနှုန်း ၃၀% – ၅၀% မြင့်မားနိုင်သည်ဟု ၂၀၂၃ ASEAN Gem Market စစ်တမ်း ဖော်ပြသည်။ ရန်ကုန် ဈေးကွက်သည် Middleman ဝင်ရောက်မှုကြောင့် ဈေးနှုန်း ပိုမြင့်တတ်ပြီး မိမိ ကိုယ်တိုင် မန္တလေး သွားရောက် ဝယ်ယူမှုသည် ဈေးနှုန်း ချဉ်းကပ်မှုတွင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဝယ်သူများ အများစု ဆိုကြသည်။
ဝယ်ယူသောအခါ သတိပြုရမည့် အချက်များ
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဝယ်ယူသော အခါ မပါမဖြစ် သိထားသင့်သော အချက်များ ရှိသည်။ ကျောက်မျက် စစ်ဆင်ရေး ဗဟုသုတ မရှိသော ဝယ်သူ အများ ကြောင့် ပြည်တွင်း ပြည်ပ လိမ်ညာမှု ဖြစ်ရပ်များ ပေါ်ပေါက်နေသည်ဟု မြန်မာ ဟောင်ကောင် ကုန်သည်ဂိုဏ်း (Myanmar-HK Trade Council) ၂၀၂၂ ရောင်းဝယ်ရေး သတင်းစာ တွင် ဖော်ပြသည်။
- မူရင်းကျောက်မျက် အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Certificate): ဈေးမြင့်သော ကျောက်မျက် ဝယ်ယူသည့်အခါ GIA သို့မဟုတ် GRS Certificate ပါမပါ စစ်ဆေးသင့်သည်။
- ကျောက်မျက် ကြည်ပြာ (Clarity) စစ်ဆေး: ချည်ပြားကြီး (loupe ၁၀x) ဖြင့် ပြည်ကိုင်မှ ဝိုင်း (inclusion) ကျောက်ကွဲဆွဲ (fracture) စစ်ဆေးသင့်သည်။
- ဈေးနှိုင်းယှဉ်မှု: ဆိုင် ၃ – ၄ ခုတွင် ဈေးမေးပြီး ချိုင်ထား ဝယ်ယူသင့်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများ ညွှန်ကြားကြသည်။
- ငွေပေးချေမှု လုံခြုံရေး: ကြီးမားသော ငွေပေးချေမှု တွင် ဘဏ် လွှဲပြောင်းမှု (bank transfer) ကိုသာ အသုံးပြုကာ လက်ငွေ ကြီးကြီးမားမား ချမသင့်ပါ။
- ပြန်ပေးဆပ်မူဝါဒ (Return Policy): ရောင်းသူနှင့် ပြန်ပေးဆပ် ဆောင်ရွက်မှုကို ကြိုတင် သဘောတူညီချက် ရယူသင့်သည်။
မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ယူနည်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ကျောက်မျက် ရွေးချယ်ခြင်း ဗဟုသုတ ကို ပညာတင်ဆောင်ပြီး ဝယ်ယူမှု ကျောင်းသင် ရင်ဆိုင် နိုင်ခြင်းသည် ဝယ်သူ၏ ကြော ကြောင်းကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။ မြန်မာ ကျောက်မျက် ပညာ တတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားမှုသည် ဝတ်ဆင်ရာတွင် ပိုမို ကျွမ်းကျင်စေသည်သာ မဟုတ်ဘဲ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု ကာကွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန် စေသည်။
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ပညာ ဆောင်ရွက်ရေး ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ရည်ညွှန်းကိုင်ဆောင်ချက်များ
Myanmar Gems Enterprise (MGE) သည် မြန်မာ့ ကျောက်မျက် ကဏ္ဍ ၏ အဓိက အစိုးရ ဆောင်ရွက်ရေး ဖွဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး မန္တလေး ပုတီးစေ့ ကဏ္ဍ ကို အကာအကွယ်နှင့် တရားဝင်မှု ပေးသည်။ MGE ၏ ကျောက်မျက် ငှားရမ်းကြေး နှင့် ၂ နှစ်တစ်ကြိမ် ကျောက်မျက်ပွဲ (Gems Emporium) တွင် တင်ဒါ ဝင်ရောက်မှုသည် မြန်မာ ကျောက်မျက် ဈေးကွက်ကို အားလုံး ကျယ်ပြန့်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ Wikipedia – Myanmar Gems Enterprise တွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ထိုဖွဲ့အဖွဲ့ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့ပြီး ပြည်ပ တင်ပို့ ကျောက်မျက် ကဏ္ဍ ကို ဦးဆောင်ကြီးကြပ်ပေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ကျောက်မျက် ကုန်သည်ဂိုဏ်း (Myanmar Gem Traders Association) သည် မန္တလေး ပုတီးစေ့ ပညာရှင်တို့ ၏ ဆောင်ရွက်မှု ကို ပိုမို တိကျမှန်ကန်အောင် ထိန်းကျောင်းပေးသောကြောင့် ဝယ်သူများ ဆိုင်ဝင် မမ်ဘာ (registered seller) ဆိုင်မှ ဝယ်ယူသင့်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများ ညွှန်ကြားကြသည်။
မေးမြန်းဖွယ်ရာ မေးခွန်းများ (FAQ)
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် ဝယ်ယူရာတွင် မည်သည့် ဈေးနှုန်း မျှော်မှန်းသင့်သနည်း
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဈေးနှုန်းသည် ကျောက်မျက် အမျိုးအစားနှင့် အရည်အသွေးပေါ်တွင် မူတည်သည်။ သနပ်ကျောက် (Serpentine) ကဲ့သို့ ဈေးသက်သာသော ပုတီးကြောကွင်းများ ကျပ် ၃,၀၀၀ မှ ၁ သောင်း အတွင်းရှိပြီး စစ်မှန်သော ကျောက်စိမ်း (Jadeite) ကြောကွင်းများ ကျပ် ၅ သောင်း မှ ၅ သိန်းအထိ ရောက်နိုင်သည်။ Ruby ကြောကွင်းများမှာ Pigeon Blood grade ဆိုပါက ကျပ် ၁ ကော်တိ ကျော်နိုင်သည်။ ဝယ်သူ ၏ ဘတ်ဂျက်နှင့် ကိုက်ညီသော ကျောက်မျက် ကို ဆိုင် ၂ – ၃ ခု ဈေးနှိုင်းယှဉ်ပြီး ဝယ်ယူသင့်ပါသည်။ ပိုကုန်ကျနိုင်သော်လည်း ကျောက်မျက် Certificate ပါရှိသည့် ထုတ်ကုန်ကိုသာ ဝယ်ယူသင့်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများ ညွှန်ကြားကြသည်။
စစ်မှန်သော မန္တလေး ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ကို မည်သို့ စစ်ဆေး နိုင်သနည်း
စစ်မှန်မှု စစ်ဆေးရာတွင် GIA (Gemological Institute of America) သို့မဟုတ် GRS (Gem Research Swisslab) ထုတ်ပေးသော မူရင်း Certificate ပါဝင်မပါ ဦးစွာ စစ်ဆေးသင့်သည်။ ဈေးမြင့်မားသော ကျောက်မျက် ဝယ်ယူသောအခါ UV Light ဖြင့် စစ်ဆေး ၍ ကျောက်ငွေနှင့် ၁၀x loupe ဖြင့် ပြည်ကိုင်ကွဲ (inclusion) စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ကျောက်မျက်ကို ရေ တွင် ငြှပ်ကြည့်ပြီး ရောင်ပြောင်းမှ (color shifting) ကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ရောင်းသူ ၏ မူရင်း Certificate ပြသပေးမည် မဆိုပါက ၎င်း ကျောက်မျက် ကို ဝယ်ယူမသင့်ပါ။ ဘွဲ့ရ ကျောက်မျက် စစ်ဆင်ရေး ကျွမ်းကျင်သူ (certified gemologist) တစ်ဦး ပါဆောင်ကာ ဝယ်ယူသင့်သောကြောင့် GIA.edu မှ ကျောက်မျက် စစ်ဆင်ရေး ဗဟုသုတ ရယူနိုင်သည်။
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကြောကွင်းကို Online မှ ဝယ်ယူ နိုင်သနည်း
ဟုတ်ပါသည်၊ မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကြောကွင်းများကို Etsy၊ Amazon Handmade နှင့် Facebook Groups (Myanmar Gem Traders Group ကဲ့သို့) မှ ဝယ်ယူနိုင်သည်။ သို့သော် Online ဝယ်ယူမှုတွင် ကျောက်မျက် စစ်မှန်မှု စစ်ဆေးနိုင်မှု နည်းပါးသောကြောင့် ရောင်းသူ ၏ ပြန်ပေးဆပ်မူဝါဒ (return policy) ကို ကြိုတင် သဘောတူညီချက် ရယူသင့်သည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ တင်ပို့ ရောင်းချနည်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း Etsy မှ ဝယ်ယူသောအခါ ကျောက်မျက် Certificate ပါဆောင်သောဆိုင်များ ကိုသာ ဦးစားပေး ဝယ်ယူသင့်သည်ဟု ညွှန်ကြားသည်။ မန္တလေး ကိုယ်တိုင် သွားရောက် ဝယ်ယူသောနည်း ကသာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများ အများစု ဆိုကြသည်။
မန္တလေး ပုတီးစေ့ ဝတ်ဆင်မှု ဗုဒ္ဓဘာသာ ဓလေ့ နှင့် ဆက်နွှယ်ပုံ မည်သို့ ရှိသနည်း
မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဓလေ့တွင် ပုတီးစေ့ (mala beads) ကို သမာဓိ အားကောင်းစေရန်နှင့် ဘုရားကြီး ၁၀၈ ဆုတောင်း ရေတွက်ရာ တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့သည် ရောင်ပြောင်း ရောင်ငွေ့ကြောင့် ဝိညာဉ်ပိုင်း ကောင်းမြတ်သောဟူ ဆိုသောယုံကြည်မှု ရှိပြီး မြန်မာ ဗုဒ္ဓ ဘုန်းကြီးများ ဝတ်ဆင်ကြသည်ကို မြင်တွေ့ နိုင်သည်။ ဤ ဓလေ့ ကြောင့် ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ ကြောကွင်းများသည် မြန်မာ ဘာသာ တရားပုံ မွေးနေ့ လက်ဆောင် နှင့် ဘုရားပူဇော် ပစ္စည်း ဖြစ်ကြကာ ဤ ဆောင်ရွက်မှုသည် မြန်မာ ပုတီးစေ့ ဝယ်ယူမှု ကြောင်းပြင်ထောင်မှု (demand driver) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု Wikipedia – Japa Mala တွင် ဖော်ပြသည်။
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် ကဏ္ဍ ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အနာဂတ် မည်သို့ ဖြစ်မည်နည်း
မြန်မာ ကျောက်မျက် ကဏ္ဍသည် ၂၀၂၁ ပြည်သူ့ စစ်ကောင်စီ ပြောင်းလဲမှုနောက်ပိုင်း ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး ကန့်သတ်မှုကြောင့် ရင်ဆိုင်မှုများ ရှိနေသော်လည်း ကမ္ဘာ့ Jade ဈေးကွက်ပေါ် မြန်မာ ၏ ထိပ်ဆုံး ပိုင်ဆိုင်မှုကြောင့် မိရိုးဖလာ ပုတီးစေ့ ပညာ ဆက်ဆံ ထိန်းသိမ်းမှုသည် ဆက်လက် ကောင်းမွန်နေမည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများ ယုံကြည်ကြသည်။ Sustainable Jewelry ချဉ်းကပ်မှု ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်တွင် မြင့်တက်နေသောကြောင့် စစ်မှန်သော မြန်မာ ကျောက်မျက် ပုတီးစေ့ ၏ တန်ဖိုး ၂၀၂၆ – ၂၀၃၀ ကာလ တွင် ဆက်ဆံ ကောင်းမွန်မည်ဟု ဈေးကွက် ကျွမ်းကျင်သူများ ခန့်မှန်းကြသည်ဟု Responsible Jewellery Council ၂၀၂၃ စစ်တမ်း ဖော်ပြသည်။
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ပညာ သင်ယူနိုင်သော နေရာများ ရှိသနည်း
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ချည်ရက်ပညာ ကို မန္တလေးတွင် လက်တင် ကျောင်း (မိသားစု ဆည်ခြင်း) မှ ဆရာသင်ကာ သင်ယူနိုင်သည်။ မြန်မာ ကျောက်မျက် ပညာ ရာသင်ကျောင်းများနှင့် မန္တလေး ကျောက်မျက် မြောက်သင် ကျောင်း (Mandalay Gem Cutting School) တွင် ၃ – ၆ လ သင်တန်းများ ရှိသည်ဟု သိရသည်။ Etsy ကဲ့သို့ Online ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချနိုင်ရန် ဦးဆောင် ကျောင်းသင် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ဒဿမ လုပ်ငန်းစဉ် ကို မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ယူနည်း ဆောင်းပါးတွင် ပိုမို အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ GIA Online Courses တွင် ကျောက်မျက် သိပ္ပံပညာ ကို English မှ သင်ယူ ၍ မြန်မာ ဈေးကွက် ကိုက်ညီမှု ရှာဖွေနိုင်သည်။
မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကို ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်တွင် တင်ပို့ ရောင်းချနိုင်သလော
ဟုတ်ပါသည်၊ မြန်မာ ပုတီးစေ့ ကျောက်မျက် ကို ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်တွင် တင်ပို့ ရောင်းချနိုင်သော်လည်း ဥပဒေ ဆောင်ရွက်မှုများ ကြောင့် ကြိုတင် ကွမ်ယာ ရှင်းလင်းမှု (due diligence) ပြုလုပ်သင့်သည်။ ၂၀၂၂ မြန်မာ ကျောက်မျက် ကုန်သွယ်ရေး ဥပဒေ (Myanmar Gemstone Law 2022) အရ MGE မှ တရားဝင် တင်ပို့ ခွင့်ပြုချက် (export license) မပါဘဲ ကျောက်မျက် တင်ပို့ ခြင်း တားဆီးထားသည်ဟု UNODC Myanmar အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြသည်။ Etsy၊ Amazon Handmade ကဲ့သို့ Platform တွင် ရောင်းချမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာ ဥပဒေ ကောက်ကြောင်းသည် ရှုပ်ထွေး ၍ ကျွမ်းကျင်ဥပဒေ ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ကာ ဆောင်ရွက်ရန် ညွှန်ကြားသည်ဟု မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ တင်ပို့ ရောင်းချနည်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြသည်။
Related Reading
- မြန်မာ့ရိုးရာလက်မှုပညာများ – ဈေးကွက်မှ Online Shops အထိ
- မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ တင်ပို့ရောင်းချနည်း — ဥပဒေ၊ Etsy/Amazon နှင့် နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်
- မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ သင်ယူနည်း — သင်တန်း၊ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ကုန်ကျစရိတ်
- မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ — လက်ထည်မှ ဓာတ်တိုင်ပန်းအထိ
- ပုသိမ် ဖျာရက် — မြန်မာ့ ရိုးရာ ဖျာရက်ပညာ နာမည်ကြီးဆုံး လုပ်ငန်းများ သုံးသပ်ချက်
ကိုးကားချက်များ
- ILO Myanmar Country Office – https://www.ilo.org/asia/countries/myanmar
- Wikipedia – Mandalay – https://en.wikipedia.org/wiki/Mandalay
- Wikipedia – Myanmar Gems Enterprise – https://en.wikipedia.org/wiki/Myanmar_Gems_Enterprise
- Wikipedia – Japa Mala – https://en.wikipedia.org/wiki/Japa_mala
- UNODC Myanmar – https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2021/September/myanmar-illicit-economy.html
- GIA (Gemological Institute of America) – https://www.gia.edu
- Responsible Jewellery Council – https://www.responsiblejewellery.com
ရန်ကုန်မြို့၏ ကော်ဖီယဉ်ကျေးမှု – Third Wave Coffee မှ ရိုးရာလက်ဖက်ရည်ဆိုင်အထိ
